Kenniscafécolumn: straling is geloof

Columnist Jelle Reumer ziet in het KennisCafé opvallende overeenkomsten tussen godsdienst en kernenergie.

Kernenergie is iets wat we niet kunnen voelen, ruiken, horen, proeven of zien. De gewone sterveling kan er met zijn vijf zintuigen geen kennis van nemen. Natuurkundigen wel. Die kunnen met hun geavanceerde apparaten, zoals geigertellers, cyclotrons en bellenvaten wel het één en ander waarnemen op het niveau van het allerkleinste, maar voor de simpele ziel zoals u en ik blijft het allemaal tamelijk abstract en fictief.

Daarmee komt kernenergie bijna op hetzelfde belevingsniveau terecht als God. Ook Zijn bestaan kunnen we met onze vijf zintuigen niet aantonen. Het enige verschil is dat Hij ook niet met geigertellers en bellenvaten valt te constateren, ondanks de overtuiging van velen dat Hij echt bestaat.

Die overeenkomst tussen kernfysica en het geloof is interessant. Hij is vooral interessant omdat ik vermoed dat in die overeenkomst de verklaring ligt voor het fanatisme waarmee voor- en tegenstanders van kernenergie elkaar bestrijden. Maar om te beginnen wil ik eerst een paar andere parallellen aan u voorleggen, overeenkomsten in fysieke architectuur en in het belang van straling.

Een kerncentrale en een godshuis hebben dezelfde basisvorm: een grote koepel met één of twee torens ernaast. Bij de centrale zijn dat de schoorsteen en de koeltoren, bij een moskee zijn het de minaretten en bij een kerk de klokkentorens. In silhouet ziet het er vrijwel identiek uit. Een kerncentrale met een halve maan op de nok van de koepel is een moskee, en met een haantje op de schoorsteen is het een kerk. Het zal voor een archeoloog van de toekomst nog wel eens een hele klus kunnen zijn om onderscheid te maken tussen de kerncentrale van Borssele en de koepelkerk van Oudenbosch.

De uiterlijke overeenkomst in de bouwstijlen zet zich voort in het gedeelde belang van stralen. Kernfysica is voor ons zo nuttig omdat het straalt. Straling is een vorm van energie die warmte oplevert, warmte die vervolgens via meer klassieke technieken, die in wezen niet van die van de stoommachine verschillen, in elektriciteit kan worden omgezet. Ook in de kerk zijn stralen alom aanwezig: als de aureolen boven de hoofden van heiligen, als de helverlichte snelweg waarlangs Maria op 15 augustus ten hemel voer, en meer metaforisch als de geestelijke warmte waaraan de gelovige zich mag koesteren. Om over het begrip ‘instralen’ nog maar te zwijgen.

Tot zover is het allemaal nogal onschuldig, maar let nu op. Eén van de grootste nadelen van ieder geloof is het fanatisme waarmee een deel van de gelovigen zich vastklampt aan de Enig Juiste Opvatting. Alleen hij of zij die de Enig Juiste Opvatting aanhangt zal uitverkoren zijn, de rest is verdoemd tot hellepoort en vagevuur. Maar daarmee zijn we er niet, althans, de fanaticus is daarmee niet klaar. Want als de fundamentalist nu genoegen kon nemen met de overtuiging dat de ongelovige straks in de hel zal branden was het nog tot daar aan toe. Neen, die overtuiging moet ook worden uitgedragen en verspreid, desnoods te vuur en te zwaard.

In het geval van de polemieken over kernenergie is de Enig Juiste Opvatting dat kernenergie abject is, gevaarlijk, griezelig, eng en onverantwoord. Wie dat niet vindt is daarmee automatisch ook abject, eng en onverantwoordelijk. Hij of zij dient te worden bestreden, liefst met enig vertoon. En de kerncentrales ook, die verfoeilijke gebedshuizen van de nucleaire technologen.

Ik moet bekennen dat ik er slecht tegen kan. Ik hou niet van betweterige fundamentalistische geloofsijver, of het nou afkomstig is van orthodoxe moslims, joden of christenen, van Staphorster gemeente-ambtenaren die eisen dat het plaatselijk Neolithicum niet ouder is dan zesduizend jaar, of van fanatieke klimaatgoeroes, klimaatsceptici, anti-globalisten en kernenergiebestrijders. Het lijkt erop alsof er een omgekeerd evenredige relatie bestaat tussen de mate van waarneembaarheid van de dingen, en het fanatisme waarmee ze worden verdedigd of aangevallen.

Het is in de kern van de zaak allemaal een kwestie van geloof. Het gaat altijd om het simplistische algoritme “als je dit doet, of dat laat, dan komt alles goed”. En steevast ligt er een mooie heilsverwachting in het verschiet: het paradijs, 72 maagden, de arbeidersheilstaat, het hemelse Jeruzalem of een kernenergievrije wereld. Op weg naar dat heerlijke verschiet mag niemand ons hinderen. Wie dat toch doet, wordt verketterd.

PS: Nu moeten ze daar in Duitsland alleen nog die 126.000 lekkende vaten met kernafval weghalen uit die doorsijpelende voormalige zoutmijn van Asse bij Hannover. En wij moeten de uitlaatpijpen van Petten repareren. En die oude centrale in Litouwen die net is gesloten moet in dik beton gegoten. Als ze dat allemaal niet doen, dan breekt overal alsnog de hel los. Want het is natuurlijk wel ontzettend gevaarlijk, ook al kunnen we het niet zien, proeven, ruiken, horen en voelen - dat moet u wél geloven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden