Kankermedicijn kan vingerafdrukken tijdelijk onleesbaar maken

Een veelgebruikt kankermedicijn kan vingerafdrukken tijdelijk onleesbaar maken. Bij een op de zeven patiënten die het middel gebruiken, verdwijnt het reliëfpatroon op alle tien de vingertoppen. Zodra ze stoppen met het medicijn, keert het lijnenspel terug.

Een migrant geeft zijn vingerafdruk af bij aankomst in Duitsland. Beeld reuters

Dat blijkt uit gezamenlijk onderzoek van het Erasmus MC en de politie Den Haag, dat donderdag in vakblad JAMA Oncology is gepubliceerd. Medisch gezien heeft het verlies van vingerafdrukken geen betekenis, maar in de praktijk kunnen de gevolgen groot zijn, zegt hoogleraar Ron Mathijssen, internist-oncoloog in het Erasmus MC. Vingerafdrukken zijn nodig om een paspoort aan te vragen, toegangsdeuren te openen of een smartphone te ontgrendelen. De Amerikaanse douane verlangt bovendien vingerafdrukken van alle buitenlandse bezoekers.

Het gaat om het chemomedicijn capecitabine (merknaam Xeloda), dat in Nederland jaarlijks door zo'n 12 duizend patiënten wordt geslikt, vooral bij borst- en darmkanker. Omgerekend zouden zo'n 1600 van hen problemen kunnen krijgen met hun identificatie.

Het idee voor het onderzoek kwam van de politie, vertelt forensisch technisch rechercheur Sebastiaan Veelenturf. Een stagiaire op de afdeling forensische opsporing had een opa die na een chemokuur op zijn werk voor een dichte deur kwam te staan, omdat het biometrische toegangssysteem zijn vingerafdruk niet meer herkende. Zij vroeg zich af hoe vaak dat voorkomt. Tot nu toe zijn in de medische literatuur alleen paar gevallen geschetst. Vorig jaar schreven Mexicaanse artsen over een 65-jarige borstkankerpatiënte die werd geweigerd bij de bank omdat haar vingerafdrukken onherkenbaar waren. Zeven jaar geleden publiceerde een Amerikaans vakblad het verhaal van een kankerpatiënt uit Singapore die door de Amerikaanse douane urenlang werd vastgehouden.

De vingerafdrukken voor, tijdens en na de behandeling. Beeld JAMA Oncology

'Mogelijk slijtage'

Verpleegkundig specialist Leni van Doorn van het Erasmus MC volgde 66 kankerpatiënten die capecitabine gebruikten en nam voor, tijdens en na de behandeling vingerafdrukken af. De afdrukken werden beoordeeld door drie vingerafdrukspecialisten van de politie. Binnen acht weken na aanvang van de behandeling was bij 14 procent van de patiënten de kwaliteit van de vingerafdrukken ernstig verslechterd. Hoe dat kan, is nog onduidelijk, zegt Mathijssen. 'Mogelijk veroorzaakt het medicijn een verweking van de vingertoppen waardoor makkelijker slijtage optreedt.' Meer dan de helft van de patiënten die antikankermedicijnen gebruiken, krijgt last van het hand-voet syndroom, waarbij handen en voeten pijnlijk, rood en gezwollen zijn. Volgens de Rotterdamse onderzoekers staat het verdwijnen van de vingerafdrukken los van dat syndroom.

Voor het forensisch onderzoek hebben de Rotterdamse bevindingen geen gevolgen. De chemokuur biedt, cru gezegd, geen kans op de perfecte misdaad. 'Bij sporenonderzoek gebruiken we veel meer dan alleen vingerafdrukken', zegt Veelenturf. 'Schoen- en bandensporen en dna leveren bijvoorbeeld ook bewijs.' Bovendien zijn de vingerafdrukken van de betrokken kankerpatiënten weliswaar slecht van kwaliteit, maar op forensisch gebied nog wel degelijk bruikbaar, zegt Anko Lubach, bij het Nederlands Forensisch Instituut expert op het gebied van vingersporen.

Lubach, niet betrokken bij de studie, bekeek de foto die bij het onderzoek is gepubliceerd en zegt: 'Wij krijgen soms te maken met slechtere vingerafdrukken dan deze. Bij veel ouderen bijvoorbeeld zijn de kenmerkende lijnen op de vingertoppen niet meer zo geprononceerd.' Biometrische apparatuur in smartphones of in toegangssystemen vereisen vaak een zekere kwaliteit van de vingerafdruk, zegt hij, maar voor forensisch experts biedt ook een slechte vingerafdruk vaak nog voldoende informatie.

Van groot belang, zegt Veelenturf, is de conclusie dat de vingerafdrukken van patiënten ongewijzigd terugkeren. 'Hun identiteit verandert niet. De theorie dat een vingerafdruk onveranderlijk is, blijkt gelukkig te kloppen.'

Mathijssen vindt dat artsen patiënten op de hoogte moeten brengen van de mogelijke bijwerking. Zodat ze er bijvoorbeeld rekening mee kunnen houden bij de aanvraag van een paspoort. En een brief mee kunnen nemen van hun oncoloog als ze op reis gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.