INTERVIEW

'Kanker hoeft geen dodelijke ziekte meer te zijn'

Een simpele bloedtest om kanker op te sporen kan binnen vijf jaar op de markt zijn. Dat zegt een groep internationale onderzoekers die de test heeft ontwikkeld en heeft uitgeprobeerd op duizend gezonde en zieke proefpersonen. De uitslag is in 96 procent van de gevallen correct. Hij geeft ook informatie over de plek van de tumor in het lichaam en om welk type het gaat. Een deel van de studie, die 300 proefpersonen betreft, is donderdag gepubliceerd door het blad Cancer Cell.

Tom Würdinger, VUmc.Beeld Mats van Soolingen

Onderzoeksleider en aanjager van het Amerikaans/Zweeds/Nederlandse project is de 37-jarige hoogleraar Tom Würdinger van VUmc. Hij spreekt aan de telefoon van een 'doorbraak'.

Er zijn verschillende onderzoeksteams bezig met het aflezen van bloed om kanker op te sporen. Maar dat heeft nog geen betrouwbare tests opgeleverd. Waarom deze wel?

'Wij concentreren ons op de bloedplaatjes (de kleinste cellen in het bloed, red). Bloedplaatjes doen meer dan wondheling. Ze nemen ook genetisch materiaal van tumoren in zich op. Dat zagen wij in 2011 voor het eerst. Elke kanker is anders en geeft verschillend materiaal af, ook weer afhankelijk van waar hij zich bevindt. Dat maakt het mogelijk aan bloedplaatjes af te lezen om wat voor kanker het gaat en waar hij zit.'

Waar heeft uw team zich op geconcentreerd de afgelopen drie jaar?

'Het bouwen van apparatuur en ontwikkelen van methodes om de bloedplaatjes correct af te lezen. En zo'n methode moet overal, ongeacht in welk land of ziekenhuis je zit, tot dezelfde resultaten leiden. Het hele proces om tot een uitslag te komen mag bovendien niet te veel tijd en handjes kosten, anders kan je zoiets niet op grote schaal invoeren. Ook dat is gelukt. De uitslag kan er binnen vijf tot zeven dagen zijn. En het werk gebeurt volautomatisch.'

De kosten zijn nu nog ongeveer 1.000 euro per test. Als hij op grote schaal gebruikt gaat worden, kan die prijs flink naar beneden, verwacht Würdinger. Het onnodig gebruik van kostbare en tijdrovende diagnostiek als scans en het wegnemen van stukjes weefsel (biopten) kan worden teruggedrongen.

Maar zover is het nog niet. Würdinger gaat de komende drie jaar 65 duizend vrouwen volgen. Van hen krijgt 2 procent borstkanker. Aan het eind van de onderzoeksperiode wordt bekeken of de bloedmonsters juist hebben voorspeld welke vrouwen kanker kregen. Ook gaat hij onderzoek doen met 500 kankerpatiënten en 350 patiënten met chronische darminfecties. De bloedtest moet onderscheid kunnen maken tussen darmkanker en darminfecties. Dat is lastiger dan onderscheid maken tussen gezonde en ongezonde proefpersonen. Ook moet de kwestie van de 'valspositieven' worden opgelost. In de studie in Cancer Cell werden drie van de 55 gezonde deelnemers ten onrechte door de bloedtest aangemerkt als ziek.

René Bernards, hoofd van de afdeling Moleculaire Carcinogenese van het Nederlands Kanker Instituut, is enthousiast over de studie. 'Dit gaat zeker gevolgen hebben voor het diagnosticeren van kanker', zegt hij. Tot nu toe waren bloedtesten hooguit bruikbaar voor het diagnosticeren van vergevorderde tumoren. Dit is echt een nieuwe techniek met veel meer mogelijkheden', aldus Bernards.

De test is voor darmkanker het nauwkeurigst: in alle gevallen correct voorspeld. Hersentumoren zijn het lastigst: in 85 procent van de gevallen een juiste voorspelling. Als kanker in een vroeg stadium opgespoord kan worden met een simpele test is het op den duur geen dodelijke ziekte meer, voorspelt Würdinger.

'Vergelijk het met een longontsteking. Als je die verwaarloost, kun je heel ziek worden en drie tot vier weken aan je bed zijn gekluisterd met alle schade voor je lichaam van dien. Als je er snel bij bent, krijg je antibiotica en kun je de volgende dag weer aan het werk. Als een tumor in een zeer vroeg stadium wordt ontdekt, zullen bestaande behandelingen (chemo, bestraling) veel beter werken dan nu het geval is. Met als gevolg dat kanker geen dodelijke ziekte meer hoeft te zijn. Mijn droom is dat we in de nabije toekomst niet alleen elk half jaar de tandarts gaan voor controle, maar ook bloed laten prikken op kanker.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden