Kangoeralf (2)

Zoveel discussie als er mogelijk is over het ene probleem dat in deze rubriek wordt aangesneden, zo eensluidend is de respons bij het andere....

Mevrouw Rodbard-Van Leeuwen, 83 jaar oud, leerde het vers toen ze op de HBS zat en declameerde het op schoolavondjes. Dertig of veertig jaar geleden was er op tv een programma, herinnert zij zich, waarin de eigenaardigheden van het Nederlands aan de orde kwamen, wie het presenteerde weet mevrouw Rodbard niet meer maar 'het was een meneer, gezeten in een leren stoel in een bibliotheek (echt of decor?)'. Zij oppert de auteur Clinge Doorenbos, maar ze twijfelt, 'want dat was niet zo'n taalpurist!'

Niet gehinderd door een al te grote kennis van de prehistorie der Nederlandse taaljournalistiek vraagt Hedenlands zich af of het wellicht Dr. G(erard). Nolst Trenité geweest zou kunnen zijn. Die leefde van 1870 tot 1946 en werd begin deze eeuw onder het pseudoniem Charivarius populair door zijn taalcommentaren en -satires in De Groene Amsterdammer. Voor datzelfde blad schreef hij ook actuele hekelrijmen, en één daarvan, bewaard in onder andere de bundel Ruize-Rijmen (1926) en de Prisma-pocket Nederlandse nonsens op rijm (1954) lijkt sprekend op ons vers. Het heet Taalrijm, opgedragen aan de vreemdeling die Hollandsch leert, maar soms ook Dat Moeilijke Hollandsch.

O, vreemdeling, die onze taal bestudeert,

Lees verder. Ik wed dat mijn Rijm je wat leert.

'k Hoop niet, dat de studie je tegen zal vallen,

Zoo zegt men bal - ballen, maar ach? Niet: dal - dallen

En 't enkelvoud, vreemdling, van koeien is: koe

Maar de boef draagt wel boeien, de drenkeling geen boe

En Vondel, je weet het, schreef prachtige reien.

Maar niemand bestelt in een lunchroom ooit eien

- begint het, waarna het nog 72 (!) regels doorgaat.

Ons rijm is 21 regels korter.

'Het lijkt mij niet onmogelijk dat het vers in de Volkskrant ook van de hand van Charivarius is', schrijft P. de Wit uit Amsterdam. Dat zou kunnen, Charivarius heeft meer van dit soort dingen geschreven, maar Hedenlands vermoedt dat 'onze' versie een reconstructie van het Charivarius-vers is. Vrijwel alle voorbeelden uit de kortere zitten in de langere versie, maar de frasering is telkens anders.

Ten eerste: het meervoud van slot is sloten

Maar toch is het meervoud van pot geenszins poten

Luidt onze eerste versie.

Ook heb je wel potten, maar nergens zijn slotten

En niemand zegt roten, marmotten of lotten

Eerste conclusie: 'ons' rijm is dus óf een bastaardeditie van het origineel van Charivarius, of er is een anoniem volksrijm, kenbaar in vele gedaanten, waar Charivarius ooit zijn versie van gemaakt heeft.

Maar toen kwam de fax van Willeke Jimkes-Kentie, docente Nederlands aan het Lingecollege in Tiel. Bijna alle briefschrijvers zonden een of meerdere gekopieerde boekpagina's mee (Hedenlands ziet u naar drogisterij of postkantoor tijgen, beste briefschrijver, vergeelde bundel of bloemlezing onder de arm, muntjes voor de kopieermachine paraat - en buigt in dank en diep respect voor zoveel ijver) en ook Willeke Jimkes-Kentie deed dat, maar hier gaat het om een geheel andere bundel én een geheel andere auteur. Met gekleurde billen zou het leven gelukkiger zijn heet de bundel en ene H. Hagers heeft daaraan een gedicht bijgedragen dat heet: De linguistieke logica van het Nederlands.

Ook hierin veel van de voorbeelden uit beide andere versies, zij het minder (het gedicht telt 29 regels) en vaak ook anders gerangschikt.

'Hoogland Drongen, 1982' staat er nog achter haar naam, maar Hedenlands komt er niet goed uit wat dit betekent.

De zaak wordt er niet eenvoudiger op. Het enige dat vast lijkt te staan is dat er een gedicht over onregelmatigheden in de Nederlandse taal bestaat waarvan in elk geval drie verschillende schriftelijke versies circuleren, waarvan een nu 83-jarige Volkskrant-lezeres er op school één uit het hoofd geleerd heeft. Wie weet meer?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden