Kan parachutespringen zorgen voor meer plezier in het leven?

Je studententijd de tijd van je leven? Sommige jongeren slagen er maar niet in plezier te beleven. Wat dan misschien helpt, denken Groningse onderzoekers: een parachutesprong maken. Dus daar gaat Valentina.

Parachutesprong in de Amerikaanse staat Arizona. Beeld Bénédicte Ausset/Sygma/Corbis

Op haar buik, liggend in het gras, krult Valentina haar lichaam in een bocht waarvan ze zojuist heeft geleerd dat die de bananenhouding heet. Hoofd achterover, benen omhoog. 'Precies', zegt haar instructeur. 'Dat is 'm.'

Het is zaterdagmiddag en de 23-jarige bedrijfskundestudent maakt zich op voor haar eerste parachutesprong. Het is druk bij Skydive Hoogeveen; in de hangar lopen mensen af en aan met dikke proppen parachutes onder hun arm, op de startbaan ronkt de propeller van de witte Cessna 207.

Gekleed in een blauwe overall waar de kleine Groningse twee keer in past, loopt ze naar het vliegtuig. Niet veel later klimt ze naar een hoogte van 3 kilometer en rolt de instructeur het luik naar boven.

Die herrie! Die wind! Al vanaf het moment dat ze wakker werd, verheugde Valentina zich op dit moment. En dat - verheugen - is bij haar geen vanzelfsprekendheid.

Bijna dood

Bijna dood

Helpt een bijna-doodervaring om anders in het leven te gaan staan? Daarvoor is enig anekdotisch bewijs. Zo hield de Amerikaanse psychiater David Rosen ooit interviews met zeven mensen die een mislukte zelfmoordpoging deden door van een hoge brug af te springen. 'Toen ik boven water kwam, besefte ik dat leefde', zegt een van hen. 'Ik voelde me herboren.' Een ander zegt: 'Voordat ik sprong, was ik een agnost - ik geloofde niet in God. Na de sprong werd ik christelijk.' Alle zeven geïnterviewden beschrijven volgens Rosen een zekere mate van spirituele ommekeer na het overleven van de levensgevaarlijke duik in het water.

Anhedonie

Valentina is een van de zeventig proefpersonen in een experiment naar anhedonie; het onvermogen om plezier te beleven. Dat komt vaak voor bij mensen met een depressie, maar kan ook op zichzelf staan, bijvoorbeeld wanneer iemand wel een gevoel van matheid ervaart, maar geen andere depressiesymptomen als concentratieproblemen en energieverlies.

Regisseur van het experiment is Tineke Oldehinkel, hoogleraar levensloop epidemiologie van veelvoorkomende psychiatrische stoornissen aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Staand op het terras van Skydive Hoogeveen tuurt ze door haar zonnebril naar boven, nieuwsgierig of ze het vliegtuigje kan spotten met aan boord haar proefpersoon.

Ongeveer 1 op de 5 jongeren worstelt gedurende een periode van zijn leven met vreugdeloosheid, blijkt uit haar onderzoek. Therapie slaat vaak slecht aan. Oldehinkel: 'Waarschijnlijk gaat het bij anhedonie mis in het beloningscentrum van de hersenen. Dan kun je mensen wel aanraden om iets te veranderen in hun leven, maar zolang ze daarvoor geen beloningsprikkels ervaren is het erg moeilijk voor hen om gemotiveerd te blijven.'

Aan de dood ontsnappen

In de psychologische literatuur vond Oldehinkel anekdotisch bewijs dat mensen hun leven drastisch kunnen omgooien nadat ze aan de dood zijn ontsnapt. Oldehinkel: 'Denk aan een ontvoering. Of een verkeersongeval dat maar net goed afloopt. Daarna gooien mensen - bewust of onbewust - vaak het roer om. Alsof ze dan meer motivatie hebben om dingen aan te pakken waar ze niet tevreden over zijn.'

Een bijna-doodervaring nabootsen in het laboratorium; daarvoor krijg je de handen niet op elkaar bij de ethische commissies die experimenten keuren. Maar de spanning opvoeren met een vrije val, dát mag wel, zeker als de proefpersonen aangeven dat ze daar wel voor in zijn.

Amerikaans muizenonderzoek wijst uit dat er bij de vrije val van alles gebeurt in het brein. De knaagdieren stonden in een kleine lift die plotseling tot 30 centimeter naar beneden kon schieten, om daar op een kussen te landen. De onderzoekers van University of North Carolina at Chapel Hill zagen midden in de muizenhersenen zogeheten dopamineneuronen fel oplichten. Oldehinkel: 'Van deze zenuwcellen is bekend dat ze cruciaal zijn bij beloning en motivatie. Het zou evolutionair gezien niet gek zijn als angst zorgt voor extra motivatie, om zo te stimuleren dat je ontsnapt uit een bedreigende situatie.'

Zelfvertrouwen

Het overwinnen van angsten geeft je zelfvertrouwen bovendien een enorme opkikker, aldus Oldehinkel. 'Denk aan managers die bij een sessie van Emile Ratelband over hete kolen gaan lopen. Als dat lukt, voelen ze zich sterk en zelfverzekerd. Dat positieve gevoel zou ook mensen met anhedonie een extra zetje kunnen geven om uit hun vicieuze cirkel te komen.'

Hoog boven Hoogeveen, tussen de grijswitte wolken, valt een stipje recht naar beneden. Het is Valentina, vastgeklonken aan haar instructeur. Ruim een kilometer raast ze in vrije val recht naar de aarde. Is dit de sprong die haar blijvende vreugde zal brengen?

Je studententijd is de tijd van je leven, zeiden ooms en tantes op feestjes tegen Valentina. Maar daar merkte Valentina zelf niks van. Maandenlang beleefde ze bijna nergens plezier aan, was in heel januari 'hoogstens drie uur productief', haatte haar eigen internetgedrag maar bleef vallen voor de verleiding van urenlang doelloos surfen en klikken. 'Ik zat vooral op Facebook te kijken naar anderen die het wél leuk leken te hebben.'

Taboe

Praten over haar problemen deed ze niet. Student en ongelukkig zijn; het voelde voor haar als een taboe. Ook voor haarzelf, want verdomme, ze kwam toch uit een liefhebbend gezin, woonde op een mooie kamer in het centrum, had vriendinnen en een vriendje, had álle kansen, maar toch was ze ongelukkig.

Van die misère is bij de landing echter weinig te merken. Valentina slaakt een vreugdekreet en geeft haar instructeur een high five en een omhelzing. Even later kauwt ze op een watten balletje dat haar speeksel opzuigt; onderzoeker Maurits Masselink verzamelt ze om het verloop van stresshormonen te bepalen voor en na de sprong. Alle proefpersonen vullen gedurende het onderzoek dagelijkse vragenlijsten in over hun activiteiten en hun geluksbeleving, en laten ook regelmatig bloed prikken. Masselink: 'Zo registreren we zowel hoe mensen zich voelen als hun biologische reacties. Die combinatie maakt het onderzoek extra sterk.'

Hardlopen en mediteren

Een week na de parachutesprong. Hoe voelt Valentina zich? Ze vult op verzoek de door de Groningse onderzoekers ontwikkelde Dimensions of Pleasure-Scale in, een vragenlijst die het geluksniveau meet.

Geniet ze van een lekkere maaltijd? Heel erg, antwoordt Valentina, en ze geniet er ook meer van dan twee weken geleden.

Geniet ze van ergens beter in worden, van vriendschappen, van lichamelijk contact? Op al die vragen antwoordt Valentina volmondig 'ja', en ervaart ze een verbetering met voorheen.

Allemaal te danken aan de parachutesprong? Daarbij heeft Valentina zo haar twijfels. Want om eerlijk te zijn: zo eng vond ze het niet, die sprong. En in haar leven gebeurde er wel meer. Zo kreeg ze een bijbaan waar ze veel voldoening uithaalt. Bovendien waren er behalve de parachutesprong meer interventies bij het Groningse experiment. De onderzoekers analyseerden eerder op basis van haar dagelijkse vragenlijsten wanneer Valentina zich gelukkig voelt en wanneer niet. De studente kreeg toen het advies te gaan hardlopen en te mediteren. 'Bij allebei had ik al het gevoel dat ik ervan opknapte.'

Onderzoeksopzet

Volgens hoogleraar Oldehinkel is het inderdaad een flinke uitdaging om precies te achterhalen wat invloed heeft op het geluksniveau. 'Dit experiment loopt maanden en daarin gebeurt er natuurlijk ontzettend veel.

Zo was er onder de proefpersonen onder meer een zwangerschap en een miskraam; dat doet ongetwijfeld meer met het geluksgevoel dan een parachutesprong. Daarom zijn de proefpersonen na een maand door loting toegewezen aan groepen die wel of geen leefstijladviezen kregen, en wel of geen parachutesprong. In al die groepen kwamen individuele mee- en tegenvallers voor.' Zolang de groepen maar groot genoeg zijn, dan kun je al die variabelen wegfilteren als ruis, stelt Oldehinkel. 'En dan blijft alleen het effect over van de interventies die we organiseerden, zoals de meditatie en de parachutesprong.'

De Eindhovense psycholoog Daniel Lakens - niet betrokken bij het Groningse experiment - heeft zijn bedenkingen bij de onderzoeksopzet. Voor het wegfilteren van ruis zijn grote groepen proefpersonen nodig en aan het Groningse experiment doen er maar zeventig mee, opgesplitst in verschillende groepen. Lakens: 'Stel dat puur toevallig twee mensen in de experimentele groep de partner van hun leven ontmoeten, en de rest niet. Alleen dat kan hier al een groot effect hebben.'

Vooral veel nieuwe vragen

Lakens waarschuwt: omdat je met een kleine steekproef alleen grote effecten statistisch kunt aantonen, zal het effect van de parachutesprong bovendien alleen merkbaar zijn als die het geluksniveau flink opkrikt. Het effect van een parachutesprong zou ongeveer twee keer zo groot moeten zijn als de effecten van antidepressiva of cognitieve gedragstherapie - en dat is volgens Lakens niet heel waarschijnlijk.

Lakens, gespecialiseerd in statistiek en methodologie, denkt dat het Groningse onderzoek vooral veel nieuwe vragen zal opleveren. 'Want als ze iets vinden, weet je niet of het echt is. En als ze niks vinden, weet je niet of het er misschien toch is. Maar dit is natuurlijk een eerste verkennende studie, dus zo gek is dat ook weer niet.'

Ze gaat op vakantie, Valentina, samen met haar vriend. Ze maakte zich zorgen of ze wel de juiste auto kan huren; zo een uit een romantische film. Even meent ze zelfs dat die auto cruciaal is voor het slagen van de vakantie. Maar dan denkt ze terug aan haar parachutesprong. Hoe ze daar hoog boven de wereld naar beneden keek, naar al die piepkleine huizen en auto's, vol mensen met problemen en worstelingen, vast ook regelmatig erger dan de hare. 'Misschien heb ik dat nog het meest overgehouden aan die parachutesprong. Dat ik af en toe meer mag relativeren.'

De naam van de proefpersoon is op haar verzoek gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden