Kan een vetrijk dieet diabetes genezen?

Het standaardadvies aan nieuwe diabetespatiënten was: veel bewegen, afvallen en weinig vet eten. Van dat laatste komt de wetenschap terug. Juist een dieet met vet kan voorkomen dat de ziekte verergert. En hem soms zelfs genezen.

Henk Horvers houdt zijn diabetes onder controle met zijn dieet. Beeld Marcel van den Bergh

Henk Horvers heeft zijn diabetes weg gegeten. Zijn bloedsuikerspiegel is weer normaal, hij hoeft geen insuline meer te spuiten en hij voelt zich fitter dan ooit. Met smaak somt hij op wat hij dagelijks zoal kookt: aubergines met gesmolten geitenkaas, zelfgebakken brood van gemalen noten en eieren, een Italiaans gerecht waarbij hij de pasta vervangt door slierten courgette.

Vijf jaar geleden belandde hij met zijn klachten bij de huisarts. Diagnose: diabetes type 2, de cellen in zijn lichaam waren ongevoelig geworden voor insuline waardoor hij een veel te hoog suikergehalte in zijn bloed had. Hij werd doorgestuurd naar een praktijkondersteuner, hij kreeg pillen, dat werden er steeds meer, en al snel kwam de insulinespuit. De diëtiste zei dat hij moest afvallen en adviseerde hem anders te gaan eten: kleine porties en vooral weinig vet. Het hielp bar weinig. Hij had een chronische ziekte, besefte hij, en daar zou hij niet meer vanaf komen.

Koolhydraat in de ban

Totdat hij hoorde van een nieuw initiatief om diabetes 'om te keren'. Hij kwam in contact met de stichting Voeding Leeft, een groep artsen, wetenschappers, diëtisten en koks, die ervan overtuigd zijn dat de ziekte kan worden aangepakt met andere eetgewoonten. De crux: niet het vet moet in de ban, maar het koolhydraat. Horvers (65) schreef zich in voor een groepsprogramma en constateerde tot zijn verbazing dat zijn lichaam reageerde op zijn nieuwe leefstijl.

Het project is betaald door het InnovatieNetwerk van het ministerie van Economische Zaken en inmiddels hebben tientallen patiënten succes geboekt, vertelt initiatiefnemer Martijn van Beek. Twee zorgverzekeraars zijn enthousiast en betalen mee. De zorg voor diabetespatiënten kost immers miljarden per jaar. Elke week komen er 900 Nederlanders bij met diabetes type 2. Nog een paar jaar en het aantal patiënten passeert het miljoen.

Afvallen, dat is meestal het belangrijkste advies aan patiënten met suikerziekte. Overgewicht is een cruciale factor bij het ontstaan van de ziekte. Lange tijd was de heersende opvatting dat diabetespatiënten vooral gebaat zijn bij een voedingspatroon met weinig vet, en relatief veel koolhydraten. Daar zouden ze het snelste mee afvallen. Maar internist Hanno Pijl, hoogleraar diabetologie aan het LUMC, beseft al enige tijd dat het voor een diabetespatiënt nogal wat uitmaakt waar de calorieën vandaan komen. Hij raakte een paar jaar geleden betrokken bij Voeding Leeft en pleit voor een compleet ander voedingspatroon, met nauwelijks koolhydraten. Het spectaculaire resultaat heeft hij al menig maal in zijn spreekkamer gezien: patiënten die anders gingen eten, slaagden erin om hun bloedsuiker weer te reguleren.

Beeld Rein Janssen

Benzine van het lichaam

Het idee klinkt zo simpel, zegt fysioloog Peter Voshol, verbonden aan de universiteit van Cambridge en het Louis Bolk Instituut. 'Suikerziekte heet niet voor niets zo. Als je lichaam niet goed kan omgaan met suiker, moet je het daarmee niet belasten. Patiënten misleiden hun lijf met medicijnen, maar die pakken de oorzaak niet aan.'

Suiker (glucose) is de benzine van ons lichaam, legt Pijl uit. De koolhydraten die we eten, worden omgezet in glucose en dat komt via ons bloed in lichaamscellen terecht die met de verbranding ervan energie opwekken. Voor het transport van glucose naar de cellen is insuline nodig, een hormoon dat door de alvleesklier wordt gemaakt. Het normale patroon is als volgt: je eet koolhydraten, dat wordt omgezet in glucose, er wordt insuline aangemaakt, daarmee wordt de glucose naar de cellen gebracht, waarna de aanmaak van insuline wordt gestaakt.

Bij diabetes type 2 zijn cellen ongevoelig geworden voor insuline. Gevolg: de glucose blijft in het bloed ronddobberen want de cellen nemen die benzine nauwelijks meer op. De alvleesklier krijgt voortdurend signalen dat er nog glucose in het bloed zit en gaat door met de productie van insuline. Insuline is een dikmaker: het stimuleert de vorming van vet en onderdrukt de vetverbranding.

Snelle suikers

Wat gebeurt er in het lijf van een diabetespatiënt die veel koolhydraten blijft eten? Pijl legt uit: uit koolhydraten wordt glucose gemaakt, het bloed kan de glucose niet kwijt aan de cellen, de concentratie glucose in het bloed blijft dus hoog, en de lever maakt uit al die glucose vet. De patiënt die stopt met het eten van koolhydraten, brengt de ontregelde productie van insuline tot rust, vertelt hij. Vooral de snelle suikers zijn funest: koek, snoep en frisdrank stuwen de hoeveelheid bloedsuiker elke keer razendsnel op, wat de alvleesklier tot wanhoop moet drijven. Wie er tijdig bij is, kan cellen zelfs weer gevoelig maken voor insuline en heeft soms, zoals Henk Horvers, geen medicijnen meer nodig.

Dat diabetes type 2, zeker in het beginstadium, soms kan worden genezen, is bekend, zegt Edith Feskens, hoogleraar voeding en het metabool syndroom aan Wageningen Universiteit. Afvallen en meer bewegen doen wonderen, zegt ze. Onderzoek maakt duidelijk dat een dieet met weinig koolhydraten en veel eiwit en vet bij patiënten vaak het beste werkt. 'Van zo'n voedingspatroon raak je sneller verzadigd en daardoor hou je het dieet makkelijker vol.'

Mediterrane gerechten zijn vaak rijk aan vetten en eiwitten. Beeld ANP

Maar het is geen panacee, benadrukt Dries Hettinga, adjunct-directeur van het Diabetes Fonds. De nieuwe voedingsrichtlijn, die vorige maand werd gepubliceerd door de Nederlandse Diabetes Federatie, maakt duidelijk dat voor diabetespatiënten meer voedingspatronen bewezen effectief zijn. Het standaardadvies (een dieet met weinig vet) is ingeruimd voor maatwerk. Een dieet met weinig koolhydraten werkt, maar een vegetarisch of een mediterraan voedingspatroon óók.

Initiatiefnemer Van Beek van Voeding Leeft vertelt dat binnenkort de eerste langetermijnresultaten worden gepubliceerd door een arts die bezig is met promotie-onderzoek. Die publicatie moet de wetenschappelijke onderbouwing leveren voor het enthousiasme van de deelnemers.

Hart- en vaatziekten

Hoogleraar Feskens is benieuwd naar hun cholesterolwaarden: wat doet het vet dat zij eten met hun bloedvaten? De meeste diabetespatiënten overlijden aan hart- en vaatziekten, zegt ze.

Hettinga is nieuwsgierig of een voedingspatroon met weinig koolhydraten ook na een paar jaar nog resultaat heeft. Bij diabetes type 2 raakt de alvleesklier langzaam uitgeput en dat pak je niet aan door anders te eten, aldus Hettinga. 'Daarom werkt dit nieuwe voedingspatroon vooral in het beginstadium van diabetes. En dat is prima natuurlijk. Elk jaar dat je de ziekte uitstelt, is een gewonnen jaar.'

Diabetoloog Pijl is overtuigd. Hij zegt: 'Ik vind het nog steeds verbijsterend dat er zoveel wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van medicatie, terwijl we weten dat patiënten met de juiste voeding en voldoende lichaamsbeweging de ziekte beter en goedkoper kunnen omkeren.'

Bij Henk Horvers is het elke dag feest in de keuken. Hij somt op wat hij zoal eet: vlees, noten, olijven, verse groenten, olie. Hij heeft niet het gevoel dat hij op dieet is en toch is hij twaalf kilo afgevallen. De laatst twee tabletten die hij nog slikt, kunnen binnenkort weg, denkt hij. 'Ik ben blij dat dit op mijn pad is gekomen.'

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden