Kan deze mug jaarlijks 100 miljoen denguepatiënten voorkomen?

Amerikaanse wetenschappers hebben een mug gemaakt die de gevreesde tropenkoorts dengue waarschijnlijk nauwelijks meer doorgeeft van mens op mens. In de toekomst is de virusziekte, die jaarlijks zo'n 100 miljoen mensen besmet en er 20- tot 40 duizend doodt, daarmee wellicht tegen te houden, door zwermen genetisch gemanipuleerde muggen los te laten in de natuur.

D denguemug (Aedes aegypti). Beeld Plos

Proeven met een ander ras genetisch gemanipuleerde muggen tegen dengue lopen al in Brazilië. Die bevatten een genetische 'doodsknop' waardoor hun nakomelingen sterven voordat ze het virus kunnen doorgeven. In een wijk van de stad Piracicaba verminderde dat, in combinatie met maatregelen tegen stilstaand water, het aantal ziektegevallen van 132 naar 4, tegenover 'slechts' een halvering in een controlewijk waar alleen het water werd aangepakt.

Maar de nieuwe muggen blijven gewoon leven terwijl ze de verspreiding van dengue tegengaan, schrijven immunoloog George Dimopoulos van de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore en collega's in vakblad Plos Neglected Tropical Diseases. Twee stammen van de denguemug (Aedes aegypti) ontwikkelde hij, allebei met cellen waarop het virus veel minder vat heeft. Bij experimenten bleken de insecten na besmetting tot 84 procent minder virusdeeltjes in hun systeem te hebben.

Zika

Wat dat precies betekent voor de ziekteoverdracht op de mens, zal vervolgonderzoek moeten uitwijzen, legt Dimopoulos desgevraagd uit per e-mail. 'Een belangrijke graadmeter is dat deze muggen ook veel minder virusdeeltjes in hun speekselklieren hebben. De transgene muggen die we hier presenteren onderdrukken het denguevirus aanzienlijk.'

Een flinke stap vooruit, vindt ook experimenteel viroloog Ronald van Rij (Radboud UMC). 'Stel dat het in de toekomst op deze manier zou lukken, dan zou je niet zo'n grote ecologische ingreep plegen als met die Braziliaanse muggen, waar je de hele populatie decimeert.' Wél had Van Rij liever een mug gezien die meteen ook andere virussen weerstaat, zoals het zika- en het chikungunyavirus. 'Zo'n mug zou breder inzetbaar zijn.'

In Australië, Indonesië, Vietnam, Colombia en Brazilië experimenteert men intussen met weer een andere aanpak: muggen die minder dengue doorgeven omdat ze zijn besmet met wolbachia, een bacterie die ín hun cellen woont. 'Het voordeel daarvan is dat de publieke acceptatie waarschijnlijk groter is dan van genetisch gemodificeerde muggen', zegt Van Rij. Genmuggen zoals die van Dimopoulos zijn daarentegen wel een stuk preciezer afgesteld.

Wat is dengue?

Ongeveer net zoveel als er in heel West-Europa wonen (390 miljoen): zoveel mensen raken ieder jaar besmet met het virus dat dengue (ofwel knokkelkoorts) veroorzaakt. Zo’n honderd miljoen van hen worden ziek, in de regel met verschijnselen die doen denken aan zware griep (hoge koorts, overal pijn, braken). Uiteindelijk overlijden er 20- tot 40 duizend patiënten per jaar, vaak jonge kinderen. Dengue wordt doorgegeven door beten van met name de Aziatische tijgermug en de dengue- ofwel gelekoortsmug, en komt vooral voor in Afrika, Azië, Zuid-Amerika en de Caraïben. Maar het virus rukt op. In 2010 werd de eerste ‘binnenlandse’ besmetting gemeld in Frankrijk, in 2012-2013 was er zelfs een kleine epidemie in Madeira, Portugal.

Eitjes

Nadeel van de nieuwe mug is dat hij minder eitjes legt. 'Daardoor kunnen ze waarschijnlijk niet goed concurreren met de natuurlijke, dengue-overdragende muggen', mailt Dimopoulos. Mocht de mug ooit worden uitgezet, zal hij dan ook een zogeheten 'gene drive' moeten meekrijgen, denkt hij, een soort genetische turboknop die de nieuwe genetische eigenschap razendsnel verspreidt over de hele muggenpopulatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.