Reportage Kaumera-gel

Kameleon-gel uit afvalwater goed voor potjes en stropdassen

Toepassingen van Kaumera in aardewerk en textiel. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Waterschappen zien zichzelf niet langer als de schoonmakers van afvalwater, maar als energie- en grondstoffenfabrieken. Waterschap Rijn en IJssel komt met een wonderbaarlijke gel, gewonnen uit relatief schoon afvalwater van zuivelmultinational FrieslandCampina. Resultaat: stropdassen, porselein en een coating voor zaden of betonvloeren.

Afvalwater hergebruiken om er nuttige grondstoffen uit te halen en een flinke hoeveelheid energie te besparen. Vanaf woensdag 2 oktober gebeurt dat in Zutphen. Daar opent op het terrein van waterschap Rijn en IJssel een fabriek die uit proceswaterslib een wonderbaarlijke gel terugwint. Die kan onder meer gebruikt worden als bindmiddel voor allerlei producten, van stropdassen tot aardewerk.

De primeur past in een trend. Waterschappen zien zichzelf niet langer als de schoonmakers van afvalwater, maar als energie- en grondstoffenfabrieken. Al langer winnen ze het steeds schaarser fosfaat terug, dat opnieuw als meststof kan dienen. Ook winnen waterschappen cellulosevezels terug van wc-papier dat ze met grote zeven uit het afvalwater vissen.

De oogst uit het afgedankte water wordt nu uitgebreid met een waardevolle gel die ook als een coating kan dienen om meststoffen en zaden. Dat laagje zorgt ervoor dat de meststoffen hun voedingsstoffen meer gedoseerd afgeven en zaden beter kiemen.

Het beginproces van de Kaumera-winning in Zutphen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘We denken dat we met onze gel een volkomen circulair alternatief hebben voor de gangbare coatings, die vaak uit olie gemaakt plastic bestaan en slecht afbreken in de bodem’, zegt Hein Pieper, dijkgraaf van waterschap Rijn en IJssel. Behalve de verkoop van het spul is er nog een voordeel van de gelwinning uit de slibkorrels. Het waterschap hoeft minstens 20 procent minder slib af te voeren. Ook besparen ze meer dan 30 procent energie en stoten dus minder CO2 uit doordat ze zich van een relatief nieuw zuiveringsproces bedienen.

De gel wordt gewonnen uit relatief schoon afvalwater van zuivelmultinational FrieslandCampina, die op twee locaties in de omgeving van Zutphen de productie van melk- en boterproducten gaat vergroten. In 2020 volgt in Epe (Gelderland) bij waterschap Vallei en Veluwe een soortgelijke fabriek waar de gel wordt teruggewonnen uit het slib van huishoudelijk afvalwater.

Het gelvormige eindproduct. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Beton en plastic

De gel, die Kaumera is gedoopt – ‘kameleon’ in de Maori-taal – kan nog meer kunstjes dan de land- en tuinbouwtoepassingen met zaden en mest. Kaumera moet je zien als tientallen verschillende bouwsteentjes die als kralen aan een lange ketting hangen, zegt Mark van Loosdrecht, hoogleraar Milieubiotechnologie aan de TU Delft en één van de ontdekkers van Kaumera. ‘Als we het mengen met klei en over een vers gestorte betonvloer sproeien, ontstaat er een plastic laagje waardoor het beton beter uithardt en de corrosie van de wapening vermindert’, aldus Van Loosdrecht. Als coating aangebracht op papier of karton worden deze daardoor waterafstotend. Gemengd met houtvezels of klei ontstaan plastic mengsels waarmee onderzoekers garens trekken of plastic vormen maken. ‘Het vat geen vlam en behoudt tot 180 graden Celsius zijn eigenschappen, uniek voor een plastic.’

De Kaumera-gel ontstaat vooral in het slib van een relatief nieuwe methode van afvalwaterzuivering. Waar tot nog toe het meeste water wordt gezuiverd met behulp van veel zuurstof in grote bassins, zuiveren bacteriën het water in dit zogeheten Nereda-proces in een afwisselend zuurstofloze en zuurstofrijke omgeving. De afbraak van vervuilende stoffen verloopt daardoor efficiënter, kost minder energie en vergt vooral veel minder ruimte. Het compacte proces vindt plaats in veel kleinere bassins.

Een belangrijk onderdeel in het proces van Kaumera winnen is de centrifuge. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Het klinkt allemaal veelbelovend’, reageert afvalwatertechnoloog Hardy Temmink van Wageningen University & Research, ‘maar er is nog het nodige onderzoek te verrichten om Kaumera tot een echt rendabel economisch procedé te krijgen. Ze werken nu met relatief schoon afvalwater van FrieslandCampina en voorkomen zo verontreiniging met zware metalen en microverontreiniging als medicijnresten. Bij huishoudelijk afvalwater ligt dit uiteraard anders.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden