Ministers De Jonge (m) en Bruins (r) willen voorkomen dat het kabinet in de toekomst voor verrassingen als de 2,1 miljard voor verpleeghuizen komt te staan.
Ministers De Jonge (m) en Bruins (r) willen voorkomen dat het kabinet in de toekomst voor verrassingen als de 2,1 miljard voor verpleeghuizen komt te staan. © ANP

Kabinet pakt regie terug, kan straks niet meer per ongeluk miljarden investeren in de zorg

Niet het Zorginstituut, maar het kabinet bepaalt voortaan weer hoeveel geld er wordt uitgetrokken voor de zorg. De maatregel moet voorkomen dat het kabinet nog een keer wordt overvallen door een verplichte miljardeninvestering zoals vorig jaar voor de verpleeghuizen. Door de regie terug te pakken, hoopt het kabinet dat het collectieve zorgstelsel betaalbaar blijft.

Dit blijkt uit een conceptwetsvoorstel van de ministers Hugo de Jonge (CDA) van Volksgezondheid en Bruno Bruins (VVD) voor Medische Zorg.

Tot schrik van kabinet en Tweede Kamer bleek vorig voorjaar dat het Zorginstituut wettelijk bevoegd was om de nieuwe kwaliteitsrichtlijnen voor verpleeghuizen op te stellen en dat het kabinet verplicht was om de rekening daarvoor te betalen. Zonder het zelf in de gaten te hebben, stemden politici in oktober 2016 in met dat besluit. Het kabinet moet daardoor tot 2021 structureel 2,1 miljard euro extra uittrekken voor de verpleeghuizen en dat zet de betaalbaarheid van het zorgstelsel onder druk.

Voor toekomstige gevallen wordt de verplichte goedkeuring door het kabinet vastgelegd

Het kabinet pakt de macht over de zorguitgaven nu terug, blijkt uit het wetsvoorstel. De kwaliteitseisen van het Zorginstituut worden niet meer zomaar van kracht. Als er grote financiële consequenties zijn, moet het kabinet er eerst mee instemmen. Onder de megaclaim van vorig jaar komt het kabinet niet meer uit, maar voor toekomstige gevallen wordt de verplichte goedkeuring door het kabinet vastgelegd.

'Het kabinet wil een ongewenste stijging van de collectieve uitgaven, van de collectieve lastendruk of van verdringing van andere publieke uitgaven tegenhouden', schrijven De Jonge en Bruins. Het kabinet gaat zich niet bemoeien met de inhoud van de zogenoemde kwaliteitsstandaard van het Zorginstituut. 'De toetsing is beperkt tot een financiële afweging.'

Het Zorginstituut wordt geacht de verbetering van de kwaliteit in de zorg te stimuleren. Met organisaties van cliënten, zorgaanbieders en zorgverleners en zorgverzekeraars worden 'kwaliteitsstandaarden' opgesteld. Het idee is dat binnen deze groep met name verzekeraars op de kosten letten. Voor deze constructie is gekozen omdat de 'de vrijheid van medisch handelen op grond van wetenschappelijke of vakinhoudelijke gronden niet door politieke beïnvloeding mag worden gestuurd'.

De financiering van hoogwaardige zorg is problematisch

Geen financiële tegenstem

Bij het vaststellen van het plan voor de verpleeghuizen ging het mis doordat de verzekeraars niet meededen. Zij zijn niet betrokken bij de verpleeghuiszorg, die volledig door de overheid wordt gefinancierd. Manco in de huidige wet is dat bij het vaststellen van de kwaliteitseisen voor overheidsgefinancierde langdurige zorg de financiële tegenstem ontbreekt. Vandaar dat het Zorginstituut de eisen eenzijdig vaststelde.

De bewindspersonen onderstrepen dat zij hoogwaardige zorg van groot belang vinden. Maar de financiering daarvan is problematisch. De extra uitgaven voor verpleeghuiszorg leggen zo'n claim op de zorguitgaven dat die sterk stijgen. Met het oog op de financiële beheersing kan alleen worden bijgestuurd via het verzekerde pakket (inclusief eigen betalingen en eigen risico), schrijven zij.

Als goede zorg niet langer toegankelijk of betaalbaar is, lopen burgers risico deze zorg niet meer te kunnen krijgen

De Jonge en Bruins in hun wetsvoorstel

Maar mensen zelf laten betalen voor de extra zorgkosten, ligt politiek gevoelig. In de formatie is afgesproken om het eigen risico de komende jaren te bevriezen, waardoor alleen een verhoging van eigen betalingen van patiënten en een versobering van de zorgverzekering overblijven. 'Als burgers recht hebben op goede zorg, maar wanneer deze goede zorg niet langer toegankelijk of betaalbaar is, heeft dat als ongewenst gevolg dat burgers het risico lopen deze zorg helemaal niet meer te kunnen krijgen', schrijven De Jonge en Bruins.

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel werd gesproken over de Zorgautoriteit. Bedoeld wordt: het Zorginstituut.