Kaapse bij lijkt wat op hooligan

Kaapse honingbijen hebben wat weg van Engelse voetbalsupporters. Thuis zijn het redelijk beheerste types, maar over de grens ontpoppen ze zich tot hooligans die andere bijenvolkeren ontwrichten en aanleiding geven tot koninginnenmoord....

Drie onderzoekers van Wageningen Universiteit hebben een tipje van de sluier opgelicht over het gedrag van de bij. Ze publiceren hun bevindingen vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Daaruit blijkt dat de slachtoffers zelf medeverantwoordelijk zijn: ze vertroetelen hun vijand.

De Kaapse honingbij werd in de jaren negentig door een imker uit de Kaapprovincie meegenomen naar het noorden van Zuid-Afrika. In het oorspronkelijke woongebied en langs de grenzen daarvan, waar de Kaapse honingbij in contact komt met de Afrikaanse bij, traden voor zover bekend nooit problemen op.

Maar in het noorden vertoont de Kaapse bij heel ander gedrag, aldus onderzoekleidster dr. M. Beekman. Daarbij profiteert het insect van een bijzondere eigenschap die andere honigbijen ontberen. Hoewel de koningin doorgaans in een bijenvolk de voortplanting verzorgt, kunnen Kaapse werksters dat ook zelf doen.

Ze leggen eitjes waar klonen van henzelf uit tevoorschijn komen. Bijenwerksters van andere rassen kunnen alleen mannelijk nageslacht krijgen.

In het noorden van Zuid-Afrika weet de Kaapse bij deze specialiteit uit te buiten. Werksters dringen Afrikaanse kolonies binnen en beginnen daar eitjes te leggen. De Afrikaanse werksters reageren daarop, aldus Beekman, door hun eigen koningin te doden

Een nogal rigoureuze reactie, maar te verklaren uit de levenscyclus van de bij. Concurrentie voor de koningin betekent normaal gesproken dat de oude koningin haar beste tijd heeft gehad en dient te worden vervangen.

Door de koninginnenmoord raakt het volk al stuurloos, maar wat erop volgt, ontwricht de bijensamenleving nog verder. De Wageningse onderzoekers ontdekten dat de werksters van het gastvolk (ze experimenteerden overigens met een Europees bijenvolk) het broed van de Kaapse 'koekoeksbijen' in de watten legt door ze van veel meer en hoogwaardiger voedsel te voorzien dan het nageslacht van het eigen ras.

De Kaapse jonkies ontwikkelen zich daardoor tot pseudo-koninginnen, wat leidt tot nog verdere anarchie in de bijengemeenschap.

Bovendien zijn dit luie wezens die nauwelijks enig werk verrichten, waardoor de geparasiteerde kolonie uiteindelijk meestal teloorgaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.