Joop ter Heul: onuitputtelijke bron van fijne oude woorden

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort. Deze week: de taal van Joop ter Heul.

Joop ter Heul, 's Neerlands beroemdste meisjesboek, is opnieuw verschenen, na talloze bewerkingen en moderniseringen uit de afgelopen eeuw nu goddank weer in de oorspronkelijke tekst van 1918. Er staan de heerlijkste vergeten woorden in. 'Drakepit' bijvoorbeeld, een scheldwoord dat ik graag terug in het leven geroepen zou zien.

''t Is tijd, dat ze eens een beetje ernstig wordt', vond Pa. 'Juist. Dat vind ik ook', zei Kees. 'Ze heeft er den leertijd voor. Eet maar niet te veel andijvie kind, want dat verstompt je hersens.' Ik zei hardop: 'Drakepit', waarover Ma haar hoofd schudde.'

Een raar woord, drakepit. Een draak, daar kun je je iets bij voorstellen, maar wat is de pit van een draak? De kern, de essentie van een draak, misschien? Het etymologisch woordenboek zwijgt erover, maar Joop ter Heul is zó'n onuitputtelijke bron van fijne oude woorden dat je er niet te lang bij stilstaat.

Lam (in de betekenis van 'vervelend'). Gymmelingen. Hansworst. Muurbloempje. Zuurbal. Tondeldoos. Billet doux. Of 'Gompie', waarschijnlijk de keurigste verbastering van 'godverdomme' die onze taal rijk is. 'Gompie, gompie, ze heeft het weer zo op d'r heupen vandaag. En as 't niet was omdat ze toch effectief zo'n goeie inborst heeft, nou, dan liet ik d'r in d'r vet gaar smoren.'

In sommige zinnen komen zelfs méérdere vergeten woorden voor. 'Ik kon mijn ogen niet afhouden van Kit, die op een stuk vloei inktmoppen zat te gooien.'

Zoiets roept een vergeten wereld op, een meisjesschooltijd van inktpotten en kroontjespennen die je voorgoed kwijtraakt met het 'moderniseren' van zo'n dierbaar oud boek. (Wie wil weten hoe zulke bedoelingen verkeerd kunnen aflopen: lees de 'hertaling' van Kees de jongen.)

Ivy-shop. Suikererwt. Naaldekokertje. Meisjes die Mabs heten, en schooljuffrouwen met de bijnaam Zuurtje.

Ze zijn er weer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden