Jonge comapatiënt heeft vaak nog goede toekomst door intensieve revalidatie
© THINKSTOCK

Jonge comapatiënt heeft vaak nog goede toekomst door intensieve revalidatie

Jonge ex-comapatiënten die dankzij een intensieve revalidatie ontwaken uit een bewusteloze toestand, kunnen later vaak grotendeels zelfstandig functioneren. De angst van ouders en artsen dat herstel van bewustzijn leidt tot een leven als een kasplant, is onterecht.

Dat blijkt uit Nederlands onderzoek, dat is gepubliceerd op de website van vakblad Brain Injury. Wetenschappers van het RadboudUMC inventariseerden samen met specialisten van Libra Revalidatie 34 patiënten die tien tot twaalf jaar geleden door een ongeval of een hersenbloeding in coma waren geraakt. Zij hadden allemaal in het Tilburgse revalidatiecentrum Leijpark een speciaal behandelprogramma gevolgd: vroeg-intensieve neurorevalidatie.

Speciale revalidatie lijkt de sleutel tot herstel, ook op langere termijn

Langetermijneffecten

Interview Barbara Monkel, ex-comapatiënte, en haar moeder Jeanne Monkel (+)

Na tien weken in coma wacht de patiënt een leven als kasplantje, was de vrees. Maar Barbara Monkel leerde alles helemaal opnieuw. ‘Mensen merken niets aan me.’

Daarbij worden patiënten op tal van manieren geactiveerd en gestimuleerd, vertelt klinisch neuropsycholoog Henk Eilander, die de behandeling ontwikkelde. 'Een fysiotherapeut lokt bijvoorbeeld bewegingen uit, een logopedist activeert de mondmotoriek, een activiteitenbegeleider dient geur- of temperatuurprikkels toe. Je kunt maar op een manier bij het brein komen en die route loopt via de zintuigen.' Nederlands onderzoek onder 145 jonge patiënten wees al eerder uit dat die behandeling bij tweederde van hen tot vooruitgang leidt.

Elders op de wereld zijn vergelijkbare revalidatieprogramma's, zegt Eilander, maar er is nooit geïnventariseerd wat daarvan de langetermijneffecten zijn. Daarom deed psycholoog Viona Wijnen onderzoek naar de 44 patiënten die tussen januari 2001 en september 2003 in Leijpark waren behandeld. 34 van hen (of hun familie) wilden meewerken.

Elk jaar raken volgens de Hersenstichting duizend tot drieduizend mensen in coma

Neurorevalidatie

Van hen waren er negentien na de behandeling volledig bij bewustzijn gekomen. Dat bleek een voorbode voor verder succes: eenderde woont nu op zichzelf, eenderde kan met wat hulp zelfstandig leven. Driekwart kan praten, ruim de helft kan lopen. Van de vijftien patiënten die ondanks de behandeling niet of niet goed bijkwamen uit hun bewusteloze toestand, zijn er elf overleden. De andere vier zijn volledig afhankelijk van hulp.

De onderzochte patiënten waren ten tijde van hun revalidatie allemaal jonger dan 25 jaar. Neurorevalidatie wordt in Nederland alleen voor die leeftijdsgroep vergoed omdat alleen bij jongeren bewijs is vergaard dat de behandeling werkt.

Elk jaar raken volgens de Hersenstichting duizend tot drieduizend mensen in coma. Tweederde komt binnen uren of dagen weer volledig bij bewustzijn, een op de vijf overlijdt. De rest opent na een paar weken de ogen, maar herstelt niet of onvoldoende. Ze komen in een vegetatieve toestand, waarbij ze niet reageren op prikkels, maar wel af en toe wakker lijken. Of ze komen een fase verder, in een toestand van minimaal bewustzijn, maar blijven daar steken. De 34 patiënten uit de onderzochte groep verkeerden allemaal in een van deze twee fases. Ze waren daarom door het ziekenhuis naar Leijpark doorverwezen.

Of de intensieve revalidatie aan de basis van het herstel staat, is niet met zekerheid te zeggen

Joukje van der Naalt, neuroloog

Spontaan

Nu bekend is hoe het patiënten op de lange termijn vergaat, kunnen artsen familieleden beter voorlichten, schrijven de onderzoekers. Neuroloog Joukje van der Naalt (UMCG), niet betrokken bij de studie, plaatst een kanttekening: 'Of de intensieve revalidatie aan de basis van het herstel staat, is niet met zekerheid te zeggen.' Patiënten kunnen ook spontaan herstellen. De rol van revalidatie valt daarbij lastig af te bakenen, aldus Van der Naalt.

De onderzochte patiënten vormen bovendien een selectie van de totale groep. Toch is het belangrijk om te bedenken dat bij jonge mensen met ernstig hersenletsel aanzienlijk herstel kan optreden, zegt ze. Er is volgens haar meer onderzoek nodig naar factoren die het langetermijnherstel kunnen voorspellen en naar het effect van therapieën.