Jonathan Schanzer - Fatah vs. Hamas. The Struggle for Palestine

Fatah en Hamas zijn als twee kale mannen die voortdurend om een kam vechten, constateerde de naaste adviseur van premier Salaam Fayyad, leider van de Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, eens in een moment van openhartigheid.

Henk Müller

Het is een strijd tussen het seculiere Fatah, dat begon als een revolutionaire beweging gesticht door Yassir Arafat, en het islamistische Hamas dat het Heilig Land ziet als gave van God aan moslims en moslims alleen.

Voor Arafat was er een plek voor Israël, voor Hamas is de joodse staat taboe. In zijn boek Hamas vs Fatah beschrijft Jonathan Schanzer, directeur van het Jewish Policy Center, hoe de strijd ontstond en hoe deze zich voortzet.

Schanzer ligt goed bij conservatieve organisaties in de VS en is een pupil van Daniel Pipes – die constant hamert op het gevaar van de radicale islam voor de wereld. De auteur laat duidelijk merken dat hij Israël te soft vond en vindt in de aanpak van Fatah en Hamas.

Maar dat gaat niet ten koste van zijn analyse. Zijn uitgangspunt is dat de buitenwereld te snel denkt dat er één Palestijnse nationale zaak is. Maar historisch en sociologisch zijn de achtergronden van Fatah en Hamas zo verschillend dat beide partijen kunnen overleggen wat ze willen: ze zullen nooit samen door één deur kunnen.

Hamas is een loot aan de stam van de islamistische Moslim Broederschap met vertakkingen in de hele Arabische wereld en met als doel de regio en liefst de hele wereld te (re)ïslamiseren.

De ideologische achtergrond van Fatah, door Arafat opgericht, is anders. Niet zozeer religieuze motieven als wel het idee dat Arabische staten collectief hadden gefaald omdat uitgerekend een door het Westen gesteunde staat, Israël, was ontstaan in het hartland van de Arabische wereld, dreven Fatah èn de PLO, die door de Arabische Liga in 1964 in het leven was geroepen. Het doel van Fatah en de PLO (met Arafat als leider) was zo snel mogelijk een einde te maken aan de vernederende situatie dat Israël bestond in een Arabische wereld die zich één voelde.

Intussen probeerde Israël Fatah en Hamas tegen elkaar uit te spelen. In de jaren ’70 en ’80 steunde Israël de oprichter van Hamas, sjeik Yassin, bij het opbouwen van diens (moskee)organisaties in Gaza. Als tegenwicht tegen Fatah.

Maar de organisatie groeide te snel en werd te machtig. In 1989 verklaarde Israël daarom dat Hamas illegaal was met als ironisch gevolg dat de organisatie veel aanzien kreeg bij Palestijnen die zich tegen de Israëlische bezetting verzetten.

Fatah was in hun ogen salonfähig geworden en bereid zaken te doen met Israël. Een eigen Palestijnse staat, naast een Joodse staat was immers Arafats doel. Maar die staat kwam er maar niet en Israël stelde zich weinig coöperatief op om dat doel te verwezenlijken. Hamas rook zijn kans.

Afzweren van geweld en samenwerking met Israël had niets opgeleverd. Het koos voor de radicale weg van geweld en onbuigzaamheid, zo kenschetst de auteur de nieuwe Hamas-strategie.

In datzelfde jaar kondigde Hamas ook een bondgenootschap aan met Iran, wat honderden miljoenen dollars aan steun opleverde. Iran erkent evenmin als Hamas het bestaansrecht van Israël op heilige moslimgrond.

Schanzer ontrafelt de geschiedenis van deze strijd tussen Fatah en Hamas, en hij beschrijft de machiavellistische spelletjes, de corruptie, het onderlinge geweld en de desinteresse in de Palestijnen waarvan Hamas en Fatah zeggen de belangen te behartigen.

Gek genoeg toont de auteur zich verrast door de verkiezingsoverwinning van Hamas in februari van 2006 terwijl hij daarvóór toch duidelijk heeft gemaakt hoe de beweging in Gaza zijn macht uitbreidde. Kennelijk zag hij de consequenties niet.

Hoe Hamas daarna met harde hand Gaza regeerde en hoe de opstelling van Hamas welhaast tot een oorlog met Israël moest leiden, maakt hij ook duidelijk. De oorlog zelf van begin dit jaar heeft hij niet meer in zijn boek kunnen opnemen.

Zo lang de beide organisaties onderling blijven vechten zal er ook nooit een regeling tot stand komen voor het conflict tussen Israël en de Palestijnen, zegt hij. Fatah en Hamas zien dat kennelijk in en hebben intussen commissies ingesteld die duidelijk moeten maken of beide organisaties samen kunnen werken. Lukt dat niet, dan is het wachten tot de kale mannen te oud worden om nog langer om een kam te vechten.

Misschien luisteren ze ooit naar de hartekreet in de anderhalve minuut durende rapsong die populair is onder jongeren in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever en waarnaar ze via hun mobieltjes luisteren:

‘Los onze problemen op of laat ons eindelijk met rust’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden