'Je kon in de parkeergarage zomaar worden neergeknald'

Het is goed voor te stellen dat veel asielzoekers getraumatiseerd zijn. Hoe moeten ze psychisch begeleid worden? Lees hier de verhalen van Ahmed en Ahmed Alloush. 'Ik kreeg uitgelegd dat je niet alleen in je been, maar ook in je hoofd gewond kunt raken.'

Janny Groen
Ahmed wilde niet met zijn achternaam in de krant. Beeld Jiri Buller/de Volkskrant
Ahmed wilde niet met zijn achternaam in de krant.Beeld Jiri Buller/de Volkskrant

Ahmed

Gevlucht uit Bagdad, waar zelfs naar de moskee gaan levensgevaarlijk werd.

'Kijk, hier staat mijn ouderlijk huis. Daar sloeg de bom in. Vlakbij. Daar bij die zwarte rookwolken.' De Iraakse vluchteling Ahmed (35) - hij wil niet met zijn achternaam in de krant - raakt weer geëmotioneerd als hij het YouTube-filmpje afspeelt op zijn smartphone. De bomaanslag die hij laat zien vond drie jaar geleden plaats in Bagdad. Ahmeds ouders, drie broers en een zus bleven ongedeerd. 'Ze hebben geluk gehad.'

Zijn nicht, met wie hij is opgegroeid, was er bij een eerdere aanslag minder goed van afgekomen. Zij had een goede baan bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. 'In 2009 explodeerde daar een autobom. Ze is omgekomen. Ik was toen al in Nederland en in therapie, maar kreeg een terugval.' Hij zag weer voortdurend 'zwarte beelden' van zijn jonge broer. 18 was die toen hij in 2007 omkwam bij een aanslag. Kort daarna vluchtte Ahmed naar Nederland.

In Bagdad kon hij niet langer leven. Toen Irak in oorlog was met Iran en later tijdens de Golfoorlog was duidelijk wie de vijand was. Na de Amerikaanse invasie van 2003 brak de strijd los tussen sjiieten en soennieten en volgden terroristische aanslagen. 'Toen werd het pas echt zwaar. Een terrorist draagt geen militair uniform. Je weet nooit waar en hoe hij opduikt.'

Ahmed komt uit een soennitisch gezin, maar had ook sjiitische vrienden. Na 2003 kon hij die niet langer vertrouwen. 'Bagdad was net een dierentuin. De sterkere dieren verslinden de zwakkere. Zelfs de moskeegang was gevaarlijk. Je kon zomaar worden neergeknald, in de parkeergarage bijvoorbeeld.'

In de moskee werd ook constant gefulmineerd. 'De imam maakte zijn volgelingen zo boos dat sommigen gingen huilen.' Door de sektarische strijd begon Ahmeds geloof al in Irak te wankelen. Toen hij in Nederland weer werd geconfronteerd met agressieve imams, was hij klaar met de islam. Hij is afvallig. Hij weet dat daar in de islam de doodstraf op staat. Dus is hij voortdurend op zijn hoede. Hij blijft op afstand van moslims en vooral van de Iraakse gemeenschap.

Nemen vluchtelingen een rugzak vol trauma's mee?

Het is goed voor te stellen dat veel asielzoekers getraumatiseerd zijn. Of het ook zo is, is niet duidelijk. Hoe moeten vluchtelingen psychisch begeleid worden? 'Het is een misverstand te denken dat als voedsel, kleding en onderdak geregeld zijn alles in orde is. Dan begint het pas.' Lees hier verder.

De gebeurtenissen hebben hem psychisch zwaar beschadigd. Dat bleek toen hij in het asielzoekerscentrum getuige was van een gevecht tussen een Syrische en een Iraakse vluchteling. Zijn landgenoot werd met een mes in zijn schouder gestoken. Ahmed kan geen bloed zien.

Een COA-medewerkster schakelde hulp in. Die accepteerde hij aanvankelijk niet. Psychische hulp zoeken is taboe in zijn cultuur. 'Ik kreeg uitgelegd dat je niet alleen in je been, maar ook in je hoofd gewond kunt raken. Toen wilde ik wel. Ik hield de therapie verborgen, want anders hebben ze geen respect meer voor je.'

Drie jaar lang was Ahmed in behandeling bij Centrum '45. Hij zat in een zwart gat, wilde zelfmoord plegen. Het gaat wat beter, maar hij kan nog niet aan het werk. Hij woont op zichzelf. Hij sport veel. Zoekt constant afleiding om niet te hoeven nadenken. Het nieuws probeert hij te mijden. Maar als er aanslagen zijn in Bagdad, wil hij dat weten. Dan stuurt hij zijn familie een Whatsappbericht. 'Ik heb pas rust als ik hoor dat ze nog leven.'

Ahmed Alloush

Ruim 1.200 dollar betaalde Ahmed Alloush (30) voor zijn vlucht uit Syrië, meer dan 1.050 euro. Via Turkije en Griekenland reisde hij naar Nederland. 'Een bewuste keuze. De asielprocedure verloopt hier snel, hoorde ik.'

Dat valt vies tegen. Sinds oktober zit de Syrische vluchteling in Amsterdam al in de opvang. Zijn vrouw Amira (20) en zijn 14 maanden oude zoontje Jawad zitten vast in een tentje aan de grens met Macedonië. 'Na een bestorming door de politie is mijn zoontje naar het ziekenhuis gebracht. Hij had het hondsbenauwd, heel veel last van de traangasgranaten. Ze zijn nu terug in hun tentje. Ik wil ze naar Amsterdam halen. Ik kan er niet heen, de Balkanroute zit op slot. Zij kunnen daar niet weg. Ik weet niet of ik hen ooit nog terugzie.'

Steeds wanneer hij via Skype contact met Amira heeft gehad, verlaat hij de opvang om te huilen. Kon hij maar even bij haar zijn om Jawad van haar over te nemen. Al was het maar voor vijf minuten, zei ze laatst. 'Ze heeft pijn in haar nek, in haar armen. Ze durft Jawad niet te slapen te leggen op het dunne, vochtige tentzeil. Ze is helemaal alleen, niemand die haar beschermt.'

Ahmed Alloush. Beeld Jiri Buller/de Volkskrant
Ahmed Alloush.Beeld Jiri Buller/de Volkskrant

Twee keer al heeft Alloush op de vijfde verdieping van een gebouw gestaan, vertelt hij. Springen wilde hij. Dan zou hij overal van af zijn. Van zijn nachtmerries, de slapeloze nachten, het tollen in zijn kop. Hij sprong niet. Zelfmoord plegen is haram, verboden in de islam. Soms denkt Alloush dat ­Allah niet van Syriërs houdt. Een gedachte om snel weer weg te stoppen. Want hij is diepgelovig, hij weet dat ­Allah zijn dienaren beproeft. Hij moet op de been blijven.

Alloush bidt veel. Aanvankelijk ging hij naar de Blauwe Moskee in de Henri Dunantstraat. Dat doet hij niet meer. Hij bidt op de opvang. Hij wil er zijn als Amira skypecontact zoekt. De espresso voor zijn neus in het Turkse restaurant laat hij koud worden. Hij rolt het ene sjekkie na het andere, praat aan één stuk door. Hij laat zijn medicijnen zien. Twee doosjes. Pillen om te slapen, pillen tegen de hoofdpijn. 'Ze werken nauwelijks. Ik heb de afgelopen drie nachten maar zes uur geslapen.'

Alloush komt uit een gezin van tien kinderen uit de Syrische stad Hama. Verschillende keren is hij op de vlucht geweest voor de troepen van president Assad. Op een van de schuilplaatsen leerde hij zijn vrouw kennen, die vorig jaar januari beviel van hun zoontje. Toen de Russen gingen bombarderen, werd het steeds onveiliger in Syrië. Alloush wilde weg, met vrouw en kind. Maar de kleine was ziek, te zwak voor een risicovolle vlucht. Hij ging alleen, kwartier maken. Twee maanden geleden konden zijn vrouw en kind ook eindelijk vertrekken, die nu dus in Macedonië zijn gestrand. Alle instanties heeft hij al om hulp gesmeekt, het COA, de IND, de Nationale Ombudsman. 'Niemand kan me vertellen waar ik aan toe ben.'

Het gesprek stokt als aan een belendend tafeltje een peutertje begint te kraaien. 'Die is even oud als Jawad', zegt Alloush. Hij legt zijn hoofd op tafel, verschuilt zich in zijn capuchon. Hij huilt, wil weg, kan geen woord meer uitbrengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden