Jagers en prooidieren zijn te herkennen aan de pupillen

Of een dier een jager is dan wel als prooi dient voor andere dieren, kun je zien aan zijn oogpupillen. Dat stelden Amerikaanse en Britse onderzoekers vrijdag in wetenschappelijk tijdschrift Science Advances.

Geit met horizontale pupil: prooidier. Beeld Chameleons Eye/REX Shutterstock

Geiten en andere prooidieren hebben horizontale pupillen - daarmee spotten ze de vijand. Het liggende streepje vangt licht uit de wijde omgeving, wat het dier een panoramische blik geeft. Roofdieren daarentegen hebben vaak verticale oogpupillen, zoals te zien is bij de huiskat. De biologen kwamen tot deze generalisatie nadat ze de ogen van 214 roof- en prooidiersoorten hadden geanalyseerd.

Daarnaast gebruikten de onderzoekers van de universiteiten van Berkley (VS) en Durham (Engeland) computermodellen van het oog. Zo konden ze precies zien hoeveel licht (en uit welke hoek) elke pupilvorm binnenkrijgt. Daarmee bevestigen ze eerdere vermoedens over het nut van een horizontaal pupil.

Kat met verticale pupil: roofdier. Beeld Ger Loeffen

Afstand inschatten

Uit die modellen bleek ook dat jagers als de huiskat, slang en alligator hun verticale pupillen nodig hebben om afstand te schatten. Een bruikbare eigenschap wanneer ze achter hun prooi aanzitten.

Er was aanvankelijk één probleem met de hypothese. Als een geit zijn kop naar de grond brengt om te grazen, zouden zijn horizontale pupillen verticaal komen te staan. Zo zou de geit tijdens het eten alsnog vooral de lucht zien.

Tot hun verbazing zagen de biologen dat de grazers hun pupillen bijdraaien wanneer ze zich voorover bukken. Een van de onderzoekers bracht uren door in Oakland Zoo in Californië om te zien dat geiten hun ogen wel 50 graden kunnen draaien. Hun pupillen blijven zo parallel aan de grond. Andere grazers als paarden en gazellen bleken hetzelfde kunstje met hun ogen te kunnen vertonen. Tegen hun eigen verwachting in konden de onderzoekers hierover geen eerdere meldingen vinden in de wetenschappelijke literatuur.

'Leuk onderzoek', vindt de Wageningse hoogleraar experimentele zoölogie Johan van Leeuwen, 'maar niet wereldschokkend'. Dat prooidieren vanwege hun horizontale pupillen over een breed gezichtsveld beschikken, was wel bekend, zegt hij. 'De verdienste van het onderzoek zit hem meer in het overzicht van de pupilvorm van roof- en prooidieren.' In dat overzicht komen wel een hoop uitzonderingen voor - grazers met ronde of zelfs licht verticale pupillen. 'Daarvoor hebben de onderzoekers geen verklaring', zegt Van Leeuwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden