Is puzzelen medicijn tegen domheid?

Wie vaker een cryptogram, kruiswoordpuzzel of sudoku maakt, wordt er steeds beter in, zo lijkt het. Maar maakt dit puzzelen u ook slimmer?

Beeld Els Zweerink

'Dat is helaas bijzonder onwaarschijnlijk', zegt Eric-Jan Wagenmakers, hoogleraar neurocognitieve modellering aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). 'Een uitgebreide reeks trainingsexperimenten laat telkens weer zien dat leereffecten heel specifiek zijn. Kort door de bocht: van puzzelen word je beter in puzzelen, maar niet in schaken. Sterker nog, van sudoku's word je beter in sudoku's, maar niet in kruiswoordpuzzels.'

Wagenmakers verwijst naar het beroemde schaakonderzoek van de overleden hoogleraar psychologie Adriaan de Groot. De Groot liet grootmeesters en beginners een schaakpositie reconstrueren. Was de stelling realistisch, dan deden de grootmeesters het veel beter. Maar bij willekeurige plaatsing van de stukken was er nauwelijks verschil tussen de grootmeesters en de beginners. Wagenmakers: 'Zelfs binnen een beperkt domein van expertise, zoals in dit geval schaken, zijn de trainingseffecten sterk afhankelijk van de specifieke context.'

Aangaande de effecten van puzzelen zijn de claims overigens niet al te groot. Maar online worden allerlei hersentrainingen aangeboden waarbij grote beloften worden gedaan: voor ouderen die hun brein scherp willen houden, of voor jonge mensen die erop uit zijn 'zich slimmer te trainen'.

'Use it or lose it'

Kwalijk, vindt psycholoog Heleen Slagter, die aan de UvA onderzoek doet naar de maakbaarheid van cognitieve functies. 'De eerste studies naar hersentrainingen waren een jaar of tien geleden veelbelovend, maar inmiddels is bewezen dat dergelijke computertrainingen niet leiden tot wijdverspreide verbeteringen in ons geheugen of in onze aandacht, en zeker niet in onze intelligentie.'

Onlangs moest een Amerikaanse aanbieder van hersentrainingen, Lumosity, een boete van 2 miljoen dollar betalen (bijna 1,8 miljoen euro). Het bedrijf deed ten onrechte claims over wetenschappelijke bewijs waarop zijn trainingen zouden zijn gebaseerd.

Desalniettemin vinden breintrainingen, al dan niet met bijbehorende wetenschappelijke claim, gretig aftrek. Als tegengeluid ondertekenden tientallen internationale hersenwetenschappers twee jaar terug een verklaring waarin ze stelden dat er tot op heden geen enkele training is ontworpen waarmee we onszelf slimmer kunnen trainen.

Wat niet betekent dat we ons zomaar uit de wereld kunnen terugtrekken en al onze sociale en cognitieve activiteiten kunnen laten varen, wil Slagter benadrukken. 'Use it or lose it: dat geldt absoluut voor het brein', zegt Slagter. 'Recent onderzoek lijkt erop te wijzen dat een actief brein cognitieve veroudering kan tegenhouden.' Je wordt, kortom, misschien niet slimmer van een cryptogram op zijn tijd, maar het kan zeker geen kwaad. Blijf actief in lijf en geest, is het devies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden