ANALYSEBesmettingsgevaar tijdens de feestdagen

Is Kerst wel zo’n groot coronarisico? Dit zegt de wetenschap

Gourmetten met kerst.Beeld Hollandse Hoogte / Luuk van der Lee Fotografie

Dinsdagavond zal premier Rutte naar verwachting aangeven waar Nederland aan toe is met de Kerst. Maar hoe gevaarlijk is het precies om met de feestdagen allen tezamen te komen, jubelend van vreugde? De voors en tegens op een rij.

In het Verenigd Koninkrijk mogen maar drie huishoudens hoogstens vijf dagen samenkomen, in Duitsland dient men voorafgaand aan kerst vrijwillig in isolatie te gaan. Allemaal om te voorkomen dat de feestdagen een uitbarsting geven van coronavirus. Maar is die zorg terecht?

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Ja, op het eerste oog. Aan de kerstdis heersen immers alle omstandigheden waaronder het virus zich prima verspreidt: langdurig nauw contact tussen mensen, stemverheffing waarbij men het virus kan uitstoten, en dat alles in een binnenruimte waar het virus zich kan ophopen. Van alle coronabesmettingen waarvan men de herkomst kon achterhalen, vond ruim de helft plaats tussen huisgenoten en nog eens haast een op de vijf bij familie- of vriendenbezoek. In de VS hielden vijf gezinnen een familiebijeenkomst in een vakantiehuisje: twaalf van de veertien familieleden werden ziek.

En er is het gedoe om het feest heen, waarschuwde de Amerikaanse hoofdinfectioloog Anthony Fauci: ‘Mensen gaan reizen en winkelen.’ Gebeurt het niet onder de kerstboom, dan toch wel in de rij voor de kerststol of in de auto op weg naar de schoonouders.

Dat spreekt ook uit andere cijfers. In Canada turfden wetenschappers het aantal patiënten en patiëntjes dat met het RS-virus of griep op de eerste hulp belandde: in de kerstvakantie lag dat aantal ongeveer twee keer zo hoog.

Demping

Duidelijke cijfers, zou je zeggen. Totdat je wat dieper kijkt. Rond Kerst zijn er ook factoren die de virusoverdracht juist dempen. Zo zijn de scholen, winkels en kantoren gesloten – dat zou weer een slordige 20 procent van de herleidbare besmettingen moeten schelen.

Een aanwijzing biedt misschien Thanksgiving, een familiefeest zoals Kerst. In Canada, waar men op 11 oktober Thanksgiving viert, zag men in diverse provincies kort na het feest een piek in het aantal coronabesmettingen. ‘Het gevolg van overdracht tijdens familiebijeenkomsten’, concludeerde onder meer de hoofdepidemioloog van de provincie Alberta.

Maar andere epidemiologen twijfelen: op het oog is de piek nauwelijks zichtbaar, en het aantal besmettingen steeg toch al, door onder meer het koudere weer en het feit dat men meer is gaan testen. ‘Het lijkt me een aardig constante trend omhoog’, constateerde de Canadese evenknie van Jaap van Dissel, Ronald St. John. Ook in de VS is anderhalve week na dato van een Thanksgiving-piek nog weinig te zien – hoewel Fauci volhoudt dat de klap nog komt.

Geen vakantie-effect

Ook in de Nederlandse griepstatistieken is weinig te zien van vakantie-effecten. Het verschil van jaar op jaar komt vooral door verschillen in het aantal bevattelijke mensen en in hoe heftig het seizoen is, analyseerde een RIVM-team onder leiding van modelleur Jacco Wallinga al zeven jaar geleden. Vakanties of kerstmaaltijden hebben ‘geen statistisch significant effect op de grieptransmissie’, maakten de wetenschappers uit de cijfers van 41 griepseizoenen.

Verrassend is wat er gebeurt met de sterfte. Volgens diverse internationale onderzoeken piekt de sterfte tweemaal in de kerstvakantie: eenmaal rond Kerst en eenmaal rond nieuwjaar, misschien wel omdat ernstig zieke patiënten dan naar huis mogen of omdat veel specialisten vrij hebben. Maar toen klinisch epidemioloog Willem Lijfering (LUMC) met enkele scholieren aan de hand van CBS-cijfers onderzocht hoe dat zit in ons land, ontdekte hij juist het omgekeerde: in de kerstweek gaat de sterfte ruim 1,5 procent omlaag.

‘Misschien omdat men minder stress heeft, iets wat gunstig kan zijn voor allerlei cardiovasculaire problemen’, oppert hij. ‘Of misschien is er wel sprake van een effect dat de Amerikaanse wetenschapspopularisator Carl Sagan benoemde: dat mensen erin slagen hun naderende dood iets uit te stellen, als er een belangrijke feestdag op komst is.

Zo zit de epidemiologie van Kerst vol onverwachte plotwendingen. ‘Uiteindelijk zullen we het gewoon moeten afwachten’, zegt Lijfering. ‘We hebben nu eenmaal nog geen eerder kerstfeest met dit virus beleefd.’

Lees ook:

De hoop van het kabinet dat de coronaregels rond Kerstmis even konden worden versoepeld, wordt in de kiem gesmoord. Net nu het moment van de beslissing is aangebroken, schieten de besmettingscijfers omhoog.

Het Outbreak Management Team wil onderzoek laten doen naar een extra week kerstvakantie voor middelbare scholieren. Die maatregel zou een rem kunnen zetten op het aantal besmettingen. Een goed idee?

Hoe vier je Kerst dit jaar tóch op een betekenisvolle manier?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden