ANALYSE

Is Israël met zijn voortvarende vaccinatiecampagne echt het beloofde land in de coronabestrijding?

Mensen mogen een pizza meenemen nadat ze zijn ingeënt met het Pfizer-vaccin tegen corona in een gezondheidscentrum in de Israëlische stad Bnei Brak, waar veel orthodoxe Joden wonen.  Beeld Jack Guez / AFP
Mensen mogen een pizza meenemen nadat ze zijn ingeënt met het Pfizer-vaccin tegen corona in een gezondheidscentrum in de Israëlische stad Bnei Brak, waar veel orthodoxe Joden wonen.Beeld Jack Guez / AFP

Minder zwaar zieken en weer een voorzichtige hervatting van het openbare leven – maar ook gedoe met pasjes en nog geen teken van groepsimmuniteit, een volledige verdrijving van het virus. Geldt wat nu al werkelijkheid is in Israël, internationaal koploper vaccineren, straks ook bij ons?

Juichende kop in de krant Times of Israel: ‘It Works!’ Want nu bijna de helft van de 9,3 miljoen inwoners in elk geval één coronaprik heeft gehad, wordt steeds duidelijker dat het Pfizer-vaccin doet wat men ervan verwacht: sterfte en ernstige ziekte tegengaan. Van de half miljoen al volledig gevaccineerde, overwegend oudere Israëliers kregen er tot dusver nog maar 544 corona. Slechts vijftien van hen hoefden naar het ziekenhuis, vier kwamen er op de intensive care. En overlijden, dat deed tot dusver geen enkele ingeënte na twee prikken.

De voortvarende vaccinatiecampagne begint vruchten af te werpen: terwijl de deuren in Europa nog steeds overal op slot zijn, keert Israël voorzichtig terug naar het ‘normale leven’. Zondag gaan de markten, winkels en musea weer open voor iedereen. Naar de sportschool, het zwembad, of bijvoorbeeld een hotel kan ook, maar daar moet men kunnen aantonen dat men beide vaccins heeft gekregen, of van het virus is hersteld. Over nog eens twee weken worden ook restaurants en congreshallen onder dezelfde voorwaarden toegankelijk.

Manieren om te bewijzen wie vermoedelijk virusvrij is: ook dat is de nieuwe toekomst. Gewerkt wordt nog aan een ‘groen paspoort’, bijvoorbeeld een app waarop mensen hun persoonlijke gegevens kunnen invoeren, waarna ze een code krijgen die aan deur kan worden gescand. Mensen zonder smartphone, zoals ultra-orthodoxen, kunnen een certificaat met een streepjescode meenemen.

Worsteling met ethische vragen

Ook in Israël wordt geworsteld met morele en ethische vragen over bijvoorbeeld keuzevrijheid. Minister Yuli Edelstein noemt het ‘een morele plicht’ om je te laten inenten, en in sommige steden wilden burgemeesters leraren die het vaccin weigeren, weghalen uit de klas.

Alles overziend, is premier Netanyahu enthousiast. ‘Wij zijn bijna klaar met covid’, zei hij deze week opgetogen. Dat zou hij graag willen, ook omdat hij hoopt dat inwoners hem daar bij de verkiezingen in maart voor zullen bedanken. Of dat daadwerkelijk gaat gebeuren, valt echter te bezien, want er is ook veel kritiek op zijn beleid. De ultra-orthodoxe gemeenschap had tijdens de lockdown bijvoorbeeld lak aan de strenge regels, maar Netanyahu greep niet in: zijn Likoedpartij vormt al jaren een coalitie met de ultra-orthodoxe partijen.

Bovendien is de premier volgens experts te optimistisch. Israël klaar met covid? Hoe zit het dan met kinderen en jongeren onder de 16 die niet worden gevaccineerd? Met vaccinweigeraars? Wat als er varianten komen waartegen vaccins niet beschermen? Het virus zal blijven rondgaan, stellen zij, al zal het aantal zieken kleiner zijn.

Want houd de Israëlische cijfers goed tegen het licht, en hier en daar zitten wel degelijk vlekjes. Zo nam ook het aantal ziektegevallen onder de mensen die niet werden gevaccineerd sterk af: Israël ging immers in januari in een strenge lockdown. Daar staat wel weer tegenover dat de afname in de ingeënte groepen en gebieden sterker is. Bovendien blijkt uit een net afgerond onderzoek dat gevaccineerden die toch nog covid krijgen minder virusdeeltjes aanmaken.

Geen ‘beschermende muur’

Daarin schuilt meteen een keerzijde: kennelijk slaagt het vaccin erin het aantal patiënten wel te verminderen, maar de ziekte niet helemaal te voorkomen. Na ruim 40 procent gevaccineerden is er in elk geval nog geen aanwijzing dat de ingeënten een ‘beschermende muur’ vormen rond de mensen die nog niet zijn ingeënt, signaleerde dataspecialist Dvir Aran van het onderzoeksinstituut Technion onlangs in Nature.

Maar ‘It Works!’ blijft toch de hoofdboodschap. Volgens nog ongepubliceerde cijfers waarop persbureau Reuters de hand wist te leggen, zouden gevaccineerden het virus wel degelijk 75 tot 90 procent minder vaak doorgeven. En er is de bescherming zelf: al na de eerste prik zagen Israëlische overheidsonderzoekers bij zestigplussers een afname van 41 procent positief geteste gevallen, en 31 procent minder ziekenhuisopnames bij de leeftijdsgroep. Bij 60-minners, van wie er toen veel minder waren ingeënt, was die afname 12 procent bij besmettingen en maar 5 procent bij de ziekenhuisopnames – een teken dat het echt het vaccin is dat zijn werk doet.

Ondertussen zijn Israëliërs ouder dan 16 jaar aan de beurt voor het vaccin en mogen ook buitenlanders die in het land verblijven zich nu laten inenten. Maar het enthousiasme loopt sterk terug. Niet alle jongeren staan te trappelen, omdat ze geloven dat ze toch niet veel risico lopen, en zowel ultra-orthodoxe joden als Israëlische Arabieren zijn terughoudend.

Gratis pizza bij de prik

Om hen toch te overtuigen, halen de autoriteiten soms de gekste stunts uit. Zo deelde de gemeente Bnei Brak (waar veel ultra-orthodoxe Joden wonen) gratis pizza’s uit aan mensen die zich lieten inenten, en vorig weekeinde konden mensen in het zuiden na een boswandeling ook een prik krijgen bij een mobiele unit in een natuurpark.

Dat Israël zo’n vliegende start kon maken met het vaccineren, is deels een gelukje: omdat het land zo klein is, zag Pfizer het als ideale proeftuin voor zijn vaccins. Israël kon daardoor een goede deal sluiten: overvloedige vaccins, in ruil voor het beschikbaar stellen van cijfers voor onderzoek. Dat het vaccin van Pfizer in de testfases zo buitengewoon werkzaam bleek, kon toen nog niemand voorzien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden