Wild idee

Is in jezelf praten een belangrijke functie voor ons brein geworden?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: in onszelf praten helpt gedachten ordenen.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Zomaar wat gedachten: heb ik de koffiemachine wel uitgezet? Zal groen of grijs beter staan? Of: blijf kalm, wat ze ook zeggen. In jezelf praten lijkt alledaags, maar volgens een recente theorie geeft het de mens bijzondere eigenschappen.

Psychologiehoogleraar en schrijver Charles Fernyhough van Durham University onderzoekt die theorie het langst en publiceerde er een boek over, genaamd In jezelf praten. Wie in zijn of haar hoofd naar de eigen stem luistert of er zelfs mee ‘in dialoog gaat’, zegt hij, weet niet alleen zorgvuldiger woorden te kiezen voor echte gesprekken, maar kan daardoor zelfs beter vooruitplannen, de eigen emoties beheersen of op nieuwe ideeën komen.

Wat is er zo wild aan?

Lang was innerlijke privépraat taboe voor de wetenschap, herinnert Fernyhough zich toen hij als jonge onderzoeker een fascinatie voor het onderwerp ontwikkelde. ‘Het was carrièrezelfmoord om ook maar iets hiermee te doen.’

Maar Fernyhough zag een ingang toen hij taalontwikkeling bij kinderen onderzocht. ‘Het valt op dat zij hardop zeggen wat ze denken, tot ze die uitingen op een bepaalde leeftijd internaliseren.’ Fernyhough ontdekte daarop vergeten onderzoek van de Russische psycholoog Lev Vygotski. Die meende dat kinderen door te praten onder meer zelfcontrole aanleren. Eerst geven de ouders gesproken instructies – ‘niet gooien’ –, waarna kinderen zelfstandig dat soort instructies een tijdlang kletsend herhalen. Als een kind ontdekt dat ze die woorden kunnen waarnemen vóórdat ze deze uitspreken, hebben ze een extra manier om hun eigen gedrag of emoties te sturen, dacht Vygotski.

Waarom zou het kunnen kloppen?

‘Het is een aannemelijk idee’, zegt Falk Huettig, hoogleraar psycholinguïstiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij vult de theorie zelfs wat aan. In zijn eigen onderzoek in India valt op dat mensen die niet kunnen lezen en schrijven moeite hebben met abstract denken. Dat kan te maken hebben met het feit dat hun innerlijke taalbeleving er de woordenschat niet voor heeft.

Er zijn ook aanwijzingen dat kinderen onuitgesproken zinnen gebruiken om vooruit te plannen. Fernyhough liet bijvoorbeeld kinderen het spel Tower of London spelen. Daarvoor moeten ze vooruitdenken om gekleurde schijven te ordenen. Tegelijkertijd moesten ze een extra taak doen die of taalvaardigheid of ritmegevoel vereist. Met de taaltaak erbij vonden ze het spel moeilijker, wat erop wijst dat kinderen voor het spel hun taalvaardigheid al nodig hadden.

Volwassenen die in zichzelf praten, gebruiken in elk geval het taalvermogen in de hersenen, blijkt uit een studie die Fernyhough in Duitsland uitvoerde. Proefpersonen die bij het horen van een pieptoon aangaven dat ze zojuist in zichzelf spraken, laten vlak voor die piep hersenactiviteit zien in hun taalgebieden.

Wat spreekt de theorie tegen?

Juist omdat het zo moeilijk is om iemands innerlijke gedachten te meten zijn er nog onopgeloste raadsels. Zo blijken er ook mensen te bestaan die níét in zichzelf praten. ‘Dat zou ik vroeger niet gedacht hebben’, aldus Fernyhough.

Agustin Vicente, een filosoof-wetenschapper die taal en gedachten aan de universiteit van Baskenland onderzoekt, denkt dat zulke mensen andere denkstrategieën hebben ontwikkeld. ‘Je kunt misschien ook visueel vooruitdenken en plannen’, zegt hij. Vicente wijst op onderzoek van David Williams, waarbij volwassenen met autisme prima functioneren op het Tower of London-spel en daarbij niet op taalvaardigheid leunen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden