Is hier een kei zo groot als een huis geland?

Een kilometers grote cirkelvormige verstoring in het ijs van Antarctica leidt tot stevige discussies. Dus gaat een Vlaamse Nederlander er later dit jaar zelf kijken.

Antartica vanuit de lucht.Beeld anp

De Duitse poolonderzoeker Christian Müller van het Alfred-Wegener-Institut is er nog altijd een beetje beduusd van. Op 20 december vloog hij met een radarvliegtuig boven het ijs van Oost-Antarctica. Een routinevlucht, bedoeld voor het meten van ijsdiktes, zijn specialiteit. Maar dat veranderde in een ontdekkingsvlucht toen hij op de ijsvlakte een enorme kring ontdekte, waarbinnen het ijs gebroken en verstoord was. Een kilometer of twee in diameter, schatte hij.

Zoiets had hij nog nooit gezien. En Müller, onderzoeker als hij is, haalde er terug op de basis alle datasets bij die hij kon vinden. In infrageluidmetingen van het netwerk dat waakt over eventuele kernproeven, ontdekte hij wat hij zocht: een inslag in 2004 op Antarctica, niet van een kernbom, maar van iets uit de ruimte, vermoedelijk een rotsblok van een paar ton, formaat woonhuis. Was de cirkel in het ijs daarvan het litteken?

Hij zette zijn vermoeden op zijn blog. En de rest is geschiedenis. 'Ik had gerekend op een discussie onder vakgenoten. Maar het werden vooral Facebook en Twitter', zegt hij verbaasd.

Satellietbeelden

Maar nu beginnen de collega-wetenschappers wel degelijk in te haken. Een Brits team meent satellietbeelden te hebben waarop de kring al in 1996 te zien is. Onlangs al opperde de Amerikaanse glacioloog Doug MacAyeal dat de kring ook kon zijn ontstaan door een smeltmeer dat op enig moment door de ijskap was leeggelopen. Van Groenland en West-Antarctica zijn zulke zogeheten dolines al sinds 1930 bekend. Op Oost-Antarctica waren ze tot nog toe niet gezien.

Dat kan komen doordat de betreffende locatie, ver naar het noorden, niet vaak bezocht is. Müller en zijn team vlogen er in december overheen, omdat de grondradar het had begeven en er tijd was voor visuele inspecties van een groter gebied dan normaal.

'Inmiddels hebben we satellietbeelden van het gebied waarop drie of vier van zulke kringen in het ijs te zien zijn', zegt de Vlaamse poolonderzoeker Jan Lenaerts van de Universiteit Utrecht. Hij is net teruggekeerd van een wekenlang verblijf op het Belgische onderzoeksstation Prinses Elisabeth op het oosten van de Zuidpool, waar hij ijscondities bestudeerde. Hij was in de buurt toen de intrigerende cirkel werd gemeld. 'Iedereen had het erover.'

Die reeks andere beelden maken dat Lenaerts niet erg gelooft in de theorie van het ingeslagen rotsblok. 'Het bestaat niet dat dat in hetzelfde gebied zoveel vaker gebeurt', zegt hij. Daar komt volgens hem bij dat de ijsvlakte waarin de kring is gevonden een buitengewoon heftig klimaat kent. 'Het waait er keihard. Er vallen elk jaar bakken sneeuw. Ik kan me niet goed voorstellen dat daar een verstoring tien jaar zichtbaar kan blijven.'

De cirkel in het ijs van Oost-Antartica, op 20 december gezien bij een Duitse VerkenningsvluchtBeeld AWI

Smeltmeren

Maar de kwestie is intrigerend genoeg, vooral omdat smeltmeren op Oost-Antarctica nog nooit gezien of onderzocht zijn. Lenaerts kreeg vorig jaar een beurs van de Belgische bierbrouwer InBev om tweemaal naar de Zuidpool te reizen voor onderzoek. Hij heeft net besloten bij zijn tweede trip naar de mysterieuze ijscirkel te gaan en er ter plekke metingen van de ondergrond te doen, vermoedelijk in november.

Lenaerts: 'Centrale vraag is: als dit een smeltformatie is, wanneer is dat dan gebeurd? Zelfs als dat niets met klimaatverandering te maken heeft, is het belangrijk te begrijpen wat het ijs daar doet.'

Inmiddels meldt het Alfred-Wegener-Institut (AWI) in Kiel ook dat er volgend seizoen nader onderzoek zal plaatsvinden. 'Door de eerste hypothese is er wat lacherigheid ontstaan. Maar dit is een interessant vraagstuk', zegt AWI-glacioloog Olaf Eisen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden