Is het peperdure nieuwe windpark op zee het geld wel waard?

Het voorlopig grootste windpark van Nederland op zee wordt maandag geopend. Een miljardenproject dat een 'enorme doorbraak' is voor de energiewinning. Wel peperduur. Inmiddels kan het veel goedkoper.

Het windpark Gemini, 55 kilometer boven Ameland. Beeld
Het windpark Gemini, 55 kilometer boven Ameland.Beeld

De paartijd van bruinvissen moest even worden afgewacht voor er in 2015 begonnen kon worden met voorbereidende werkzaamheden. Daarna ging het voorspoedig. Op maandag wordt Gemini Windpark, twee zusterlocaties 55 kilometer boven Ameland, officieel geopend.

'Eerder dan gepland', zegt Matthias Haag, bestuursvoorzitter van Gemini. 'Voor zo'n groot project is dat een hele prestatie. En de eerste resultaten zijn boven verwachting.' De laatste van de 150 turbines werd afgelopen zomer geplaatst. Een kwart miljard euro aan stroom leverden ze al op. 'We gaan nu echt de operationele fase in.'

Vier partners hebben hun krachten gebundeld in het 2,8-miljard euro kostende project: het Canadese duurzame energiebedrijf Northland Power (een belang van 60 procent), windturbinebouwer Siemens (20 procent), de maritiem aannemer Van Oord (10 procent) en het afval-, grondstoffen- en energiebedrijf HVC (10 procent).

Aanvankelijk was er veel scepsis. Zo'n groot park, zo ver uit de kust? Zelfs toen het Energieakkoord in 2013 werd gesloten, werd wind op zee nog gezien als een prijzig 'moetje' om maar tot 16 procent duurzaam opgewekte energie in 2023 te komen.

'Gemini is een brevet van doorzettingsvermogen', zegt directeur Ernst van Zuijlen van TKI Wind op zee, een kennisconsortium rond offshorewindparken. Met 600 megawatt - voorlopig het grootste windpark van Nederland, goed voor het elektriciteitsverbruik van 785 duizend huishoudens - is het op Nederlandse zeebodem opgestelde vermogen in een klap verdrievoudigd. 'Dat is een enorme doorbraak.'

Toch is Gemini in zekere zin alweer achterhaald. De prijs van zeewindstroom is in korte tijd spectaculair gedaald. Geministroom kost zo'n 17 cent per kilowattuur. Het project kan de komende 15 jaar rekenen op maximaal 4,5 miljard euro subsidie (het verschil tussen de prijs van de zeewindstroom en 'grijze' stroom). In december werd bekend dat een consortium van Shell, Van Oord, Eneco en Mitsubishi/DGE de kavels Borssele III en IV (680 megawatt) gaat bouwen voor 5,45 cent per kilowattuur, met zo'n 300 miljoen subsidie. Boven Duitsland verrijzen straks zelfs de eerste subsidieloze windparken.

Pionieren

'Mij wordt ook wel gevraagd: waarom is jullie park zo duur?', zegt Matthias Haag van Gemini. 'Wij begonnen in een heel andere tijd, onder totaal andere voorwaarden en toen waren wij de goedkoopste bieder. Het was pionieren. Ik denk dat wij een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de prijsdaling van wind op zee.'

Ver uit de kust is aanleg en onderhoud duurder. Gemini moest de netaansluiting bovendien zelf betalen, terwijl die kosten er voor de nieuwe parken voor de Zeeuwse en Zuid-Hollandse kust nog bovenop komen. Daar staat tegenover dat het ver buitengaats harder en constanter waait: 10 meter per seconde boven de Wadden, versus 9 meter per seconde voor de Zeeuwse kust. Dat kan tot 25 procent meer opbrengst betekenen.

Neemt niet weg dat de kostenreductie sinds Gemini razendsnel is gegaan, zegt Ernst van Zuijlen. Met name turbines zijn snel groter en beter geworden. Dat scheelt ook flink in installatie en onderhoud, waar bovendien steeds meer ervaring mee is. De overheid heeft het vergunningtraject gestroomlijnd. En doordat investeerders minder risico zien in wind op zee, is kapitaal goedkoper geworden. Komt bij dat de rentestand en de staalprijs de afgelopen tijd erg gunstig waren.

Leerschool

'Het is geen silver bullit, maar een silver schot hagel', zegt Van Zuijlen. Dan te bedenken dat er in 2024 voor de Duitse kust turbines worden verwacht met een vermogen tot 15 megawatt. 'We zijn pas net begonnen.'

Ook voor Van Oord was Gemini een leerschool. De internationale waterbouwer was verantwoordelijk voor de aanleg: de fundaties, de bekabeling en de plaatsing van turbines. 'We hebben tijdens dit project zo veel geleerd en geïnnoveerd', zegt bestuursvoorzitter Pieter van Oord.

Zo beleefden twee nieuwe, geavanceerde schepen uit de vloot van Van Oord, installatieschip Aeolus en kabellegger Nexus, boven de Wadden hun lakmoesproef. Ook op het gebied van planning en personeel heeft de wind-op-zeedivisie zich dankzij Gemini verder gespecialiseerd.

Van Oord gaat nu ook Borssele III en IV aanleggen. Mede dankzij Gemini is de wind-op-zee-industrie volwassen geworden, zegt Van Oord. 'Zonder Gemini hadden wij Borssele nooit zo goedkoop kunnen bouwen.'

Ook de wal profiteert mee. Eemshaven was tijdens de bouw de uitvalsbasis van Gemini. Het onderhoud zal worden verricht vanuit een nieuwe serviceterminal van Siemens. 'Wind op zee betekent voor ons een nieuwe, permanente economische beweging van bouwen, onderhouden, slopen en vervangen', zegt havenbaas Harm Post. 'Dat geeft echt een impuls aan de werkgelegenheid.'

De provincie Groningen juicht meer wind boven de Wadden toe. 'Doe ons nog maar zo'n windpark; wij zien ruimte voor het bijbouwen van 2 tot 4 gigawatt aan turbines', zegt gedeputeerde Nienke Homan. Belangrijk obstakel is een militair oefenterrein boven de Wadden. 'Nu wind op zee steeds interessanter wordt, hopen we dat het Rijk daarnaar wil kijken.'

Gemini in cijfers 85 km uit de kust


55 km boven Ameland

Twee locaties van elk 34 km2

150 turbines van 4 megawatt, totaal 600 mw

Per jaar elektriciteit voor 785.000 huishoudens

CO2-reductie: 1,25 miljoen ton per jaar

Masthoogte: 89 meter. Rotortop: 154 m

1.347 ton: totaalgewicht van de zwaarste, geïnstalleerde turbine

Bouwkosten: 2,8 miljard euro

Maximale subsidie over 15 jaar: 4,5 miljard

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden