De operatiekamer in het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis in Goes wordt in gereedheid gebracht.
De operatiekamer in het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis in Goes wordt in gereedheid gebracht. © Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Is een verlaging van de zorgpremie realistisch of een pr-stunt?

Drie vragen

Volgens de overheid rijzen de zorgkosten de pan uit en moeten burgers linksom of rechtsom meer geld gaan betalen. Het was dan ook tegen alle verwachtingen in dat zorgverzekeraar DSW dinsdagochtend de zorgpremie juist verlaagde. Is het een reële berekening van DSW of vooral een pr-stunt om zoveel mogelijk nieuwe klanten binnen te halen?

1 Waarom denkt de overheid dat de zorgkosten stijgen en premies omhoog zullen gaan?

Om 06.05 uur zette universitair hoofddocent Marco Varkevisser zijn mobiele telefoon aan. Snel checkte hij het nieuws. 'Soms gebeuren er dingen die je niet ziet aankomen. Dit was zo'n moment.' 'Erg verrast' was ook hoogleraar Wim Groot. 'Ik had wel gedacht dat DSW met een stuntje zou komen, maar deze verlaging verbaast mij', geeft Peter Ruys, directeur van ZorgKiezer.nl, toe.

Hoe kan een zorgverzekeraar het eigen risico verlagen?

Behalve de lagere zorgpremie kwam DSW-topman Oomen met nog een spectaculaire aankondiging. Voor zijn klanten gaat het eigen risico met 10 euro omlaag naar 375 euro. Hoe kan dat? De politiek bepaalt immers de hoogte van het eigen risico.

Groot: ‘Een zorgverzekeraar mag het eigen risico verlagen bij voorkeursaanbieders, aanbieders waar afspraken mee zijn gemaakt en die vooraf door de zorgverzekeraar zijn aangewezen. DSW hanteert daarvoor nu een heel ruime definitie: alle zorgaanbieders die bonafide zijn doen mee. DSW gebruikt de mogelijkheid die de wet biedt.

‘Varkevisser betwijfelt of de door DSW aangekondigde verlaging van het verplicht eigen risico door de beugel kan: ‘Maar in ieder geval heeft Oomen hiermee een flinke steen in de politieke vijver gegooid.’

Er zijn maar weinig mensen die de premieverlaging van zorgverzekeraar DSW hadden verwacht. Ook op het ministerie van Volksgezondheid (VWS), dat officieel niet reageert op de premiestellingen van individuele verzekeraars, zal de aankondiging van een 6 euro lagere jaarpremie verbazing hebben gewekt.

In de miljoenennota, amper een week oud, wordt toch echt uitgegaan van een forse stijging van de premie. 81 euro per jaar, denkt het ministerie, nu de verhoging van het eigen risico door de formerende partijen is geschrapt. De reden voor die verwachte hogere kosten is eenvoudig: de kosten van de zorg nemen toe, en zelfs sneller dan we de afgelopen jaren gewend waren.

Voor alle kosten die onder de zorgverzekeringswet vallen (en dus worden betaald uit de zorgpremies en het eigen risico) gaat het van bijna 43 miljard euro dit jaar, naar ruim 45 miljard euro in 2018 tot bijna 53 miljard  euro  in 2021. Een stijging van ruim 23 procent in vijf jaar tijd.

De redenen daarvoor zijn talrijk en inherent aan de zorg: Nederlanders worden gemiddeld ouder en gebruiken dus langer zorg. Er komen nieuwe (dure) medicijnen en behandelmethoden bij en daar wil iedereen gebruik van maken, het liefst vanuit het basispakket. De bodem van de reservers van de zorgverzekeraars komen in zicht, en dus kunnen zij minder bijleggen om de premie te denken.En de belangrijkste kostenpost: het salaris van het zorgpersoneel. Nu de economie op volle toeren draait is ook daar geen dempend effect te verwachten. Het ziekenhuispersoneel krijgt er in de nieuwe cao 4 procent bij, in twee jaar tijd.

Volgens de berekeningen van DSW zouden de zorgkosten 1,1 miljard euro lager uitkomen dan waar de miljoenennota vanuit gaat

Universitair hoofddocent Marco Varkevisser

2 Waarom kan DSW de premie nu dan toch verlagen met het argument 'de zorgkosten vallen mee'?

Alle seinen op rood, CPB-rapporten die met onheilspellende cijfers op snel stijgende kosten wijzen, politici die elkaar erover in de haren vliegen, en dan komt DSW doodleuk met de mededeling dat het allemaal wel meevalt in de zorg. Hoe kán dat?

Daarvoor zijn twee redenen, zegt Varkevisser van de Erasmus Universiteit. Eén: DSW teert in op het eigen vermogen. De zorgverzekeraar legt meer bij uit de eigen buffers om de premie te drukken dan waar de rekenaars op VWS vanuit gingen: 58 euro per premiebetaler, in plaats van 36 euro.

Tweede en belangrijkste reden: DSW ziet aan de binnenkomende rekeningen dat de kosten meevallen. De lonen en prijzen lijken dit jaar niet de ontwikkeling door te maken waar het ministerie op rekent. 'Volgens de berekeningen van DSW zouden de zorgkosten 1,1 miljard euro lager uitkomen dan waar de miljoenennota vanuit gaat', legt Varkevisser uit. 'Verzekeraars zitten dichter op het vuur dan het ministerie, zij zien de daadwerkelijke declaraties voorbij komen. Maar deze omvang vind ik verrassend. Ik ben benieuwd of dit zal blijken te kloppen.'

Blijkbaar verwacht DSW dit jaar een behoorlijke winst, en geeft het die terug aan de polishouders

Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie aan de universiteit van Maastricht

Vergeet ook niet, zegt Ruys van zorgkiezer.nl, dat DSW er goed in is 'om met een handigheidje hier en een trucje daar de werkelijkheid naar z'n hand te zetten.' Vorig jaar steeg de premie van DSW met 9,25 euro per jaar bovengemiddeld. 'Die premiestijging gecombineerd met de lagere kosten zou DSW enorme meevallers in de winstcijfers van 2017 kunnen opleveren.'

Dat denkt ook Wim Groot, hoogleraar gezondheidseconomie aan de universiteit van Maastricht. 'Er was vorig jaar een negatieve inschatting van de kostenontwikkeling. Dat is meegevallen en dat levert DSW een positief resultaat op. Blijkbaar verwacht DSW dit jaar een behoorlijke winst, en geeft het die terug aan de polishouders.'

Gevolg is wel dat ook de andere zorgverzekeraars onder druk komen te staan om ook met scherpe premies te komen. Varkevisser: 'Als je nu met een hogere premie aankomt, zul je heel goed moeten uitleggen waarom. Het positieve van deze actie is dat het laat zien dat er wel degelijk prijsconcurrentie op de zorgverzekeringsmarkt is. '

Ruys voorziet 'een spannende herfst in zorgland'. De andere zorgaanbieders zullen hard proberen bij DSW in de buurt te blijven. 'Vraag is of iedereen zich dat kan veroorloven. Zo niet, dan lopen de premieverschillen op en zullen verzekerden dat mogelijk afstraffen door over te stappen.'

3 Is het een reële berekening van DSW of vooral een pr-stunt?

Zo traditioneel als de eerste premiebekendmaking van DSW is, zo traditioneel is ook de lading gratis aandacht die het bedrijf ermee weet te trekken.

'Een pr-matig fantastische move', vindt Ruys de vondst om zowel een lagere premie als een lager eigen risico af te kondigen. (zie kader). Ook van Varkevisser krijgt DSW de complimenten. 'Het is ze weer gelukt om de hele dag in de belangstelling te staan.'

Maar kanttekeningen zijn er ook. Zo neemt DSW wel een risico. Een enorme aanwas van nieuwe klanten hoeft niet alleen maar positief uit te pakken voor het bedrijf. Ruys: 'Een premiestelling is een heikele onderneming, want je wilt niet te duur zijn, maar ook niet te goedkoop. Als je er 300.000 nieuwe klanten bijkrijgt, moet je dat nog maar zien te behapstukken. Het heeft gevolgen voor de buffer die je op je balans moet hebben staan. Die moet omhoog, want het risico dat je draagt is ook een stuk groter.'

Deze verlaging moet niet de indruk laten bestaan dat we discussie van tafel kunnen vegen over hoe we moeten omgaan met zorgkosten

Universitair hoofddocent Marco Varkevisser

Dat gevaar ziet ook Varkevisser. 'Je kunt je afvragen of de mensen die op een lager risico afkomen de mensen zijn die je als verzekeraar wilt hebben. Dat zullen waarschijnlijk vooral mensen zijn met hoge zorgkosten, die per definitie verliesgevend zijn. Blijkbaar heeft DSW er vertrouwen in dat risico te kunnen dragen.'

Ander bezwaar: mensen moeten nu niet denken dat er afscheid is genomen van structureel stijgende zorgkosten. 'Ik zie dit als een eenmalig iets', zegt Groot. 'Wat DSW zegt gaat vooral over de afgelopen periode, niet over de toekomst.'

Ook Varkevisser waarschuwt: 'Deze verlaging moet niet de indruk laten bestaan dat we discussie van tafel kunnen vegen over hoe we moeten omgaan met zorgkosten. De inherente prikkels die de zorguitgaven opdrijven, blijven onverminderd actueel.' Niemand verwacht dat we jaren van dalende premies tegemoet zien.

Ook DSW-voorman Chris Oomen niet. 'De kosten van de zorg zullen in de toekomst gewoon doorstijgen. Net als overal gebeurt.'