Column De Week in Wetenschap

Is een mooie theorie wel echt beter dan een lelijke?

Sabine Hossenfelder Beeld Sabine Hossenfelder

Sabine Hossenfelder is een Duitse theoretisch natuurkundige die net een boek heeft geschreven over haar vak. Niet zozeer over kwantumdeeltjes en zwaartekracht, al gaat het daar zeker ook over. Maar Lost in Math gaat toch vooral over de gewetensvraag of de fundamentele natuurkunde eigenlijk wel goed bezig is. Het antwoord laat zich raden. Neen.

Dat zit zo.

Natuurkundigen willen u en mij graag anders doen geloven, maar in feite verkeert hun vak in een impasse. Er gebeurt almaar niks nieuws. De relativiteitstheorie van Einstein is inmiddels meer dan een eeuw oud. De deeltjestheorie stamt uit de jaren zeventig.

Natuurlijk wordt daar nog wel voortdurend aan gesleuteld. Maar fundamenteel verandert er niet veel. Terwijl er vragen te over zijn. Hoe je zwaartekracht en deeltjes samen in één theorie zou kunnen vangen. Wat donkere materie is, bijvoorbeeld, onzichtbaar spul dat sneldraaiende sterrenstelsels bij elkaar lijkt te houden. Of donkere energie, die het heelal uit elkaar blaast zonder dat we enig idee hebben hoe dan.

Die hoofdbrekens liggen niet aan een gebrek aan ideeën. Integendeel, er zijn juist te veel ideeën. De vraag is alleen of daar het goeie idee wel bij zit. Bij gebrek aan verrassende nieuwe metingen proberen theoretici maar wat.

De omslag van het boek Lost in Math van Sabine Hossenfelder.

En daar zit volgens Sabine Hossenfelder het probleem. Theoretici laten zich al decennia niet meer leiden door de echte wereld, door metingen, maar door esthetiek. Door wat ze mooi vinden. Ze hebben een voorkeur voor wiskundig elegante, relatief simpele theorieën. Met symmetrie en alomvattende principes.

Is daar iets tegen? Niet als de wereld mooi en wiskundig elegant is. Maar zoeken waar het mooi is, is ook een beetje als de dronkaard die zijn verloren sleutels onder een lantaarnpaal zoekt omdat het daar tenminste licht is. Vermoedelijk liggen ze gewoon ergens in het donker.

Hossenfelder draaft natuurlijk door. Het verlangen naar schoonheid is een belangrijke menselijke drijfveer. In het dagelijkse leven en ook in de wetenschap. Maar mooi is niet altijd waar en schoonheid dus geen garantie voor succes. Het echte universum kan per slot van rekening deep down best oerlelijk zijn, en een zootje. Sterker, dat is het waarschijnlijk ook.

Wat gek genoeg dan toch wel weer een mooi idee is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.