Is dit de laatste dikke Van Dale?

Het feit dat de Dikke Van Dale nu in een oplage van 25 duizend is verschenen (tegen 60 duizend in 2005) wordt door velen als een omineus teken opgevat.

Van Dale-woordenboeken.Beeld ANP

Al sinds een jaar of tien attendeert de 71-jarige Rein Leentfaar uit Breskens de redactie van de Dikke Van Dale op fouten in het woordenboek. Het gaat dan niet om punten en komma's, verzekert hij, maar om wezenlijke dingen, zoals de verwijzing naar 'een regelmatig zevenvlak', waarvan hij als wiskundige weet dat het niet bestaat. Je hebt regelmatige vier- en zesvlakken, maar geen regelmatig zevenvlak. En dat weten ze nu bij Van Dale ook. Dankzij Rein Leentfaar. En zo zijn er meer mensen met een specifieke deskundigheid die de redactie souffleren.

Hoeveel fouten Leentfaar in de loop der jaren heeft gecorrigeerd? Zeker 3000, denkt hij. Hij is op dit vlak zo actief dat hij op verzoek van de redactie de correcties en aanvullingen bundelt in setjes van 50. Omwille van de overzichtelijkheid.

De redactie stelt zijn bemoeienissen zeer op prijs, getuige het feit dat ze Leentfaar heeft opgenomen in het colofon van de vijftiende editie van de Dikke Van Dale, die gisteren in de Utrechtse Munt werd gepresenteerd. Leentfaar was daarvoor uiteraard uitgenodigd.

Feiten en cijfers Dikke Van Dale

Gewicht: 6,4 kilo
Aantal pagina’s: 4.896
Aantal trefwoorden: 241.558
Aantal nieuwe trefwoorden: 18.175 (sinds 2005)
Aantal betekenissen: 340.665
Aantal voorbeeldzinnen: 145.985

Taalinnovaties

Het driedelig boekwerk, verpakt in een kleurrijke cassette, legt de tussenstand vast van een taal die voortdurend in ontwikkeling is. Woorden die die in onbruik zijn geraakt, zoals 'achteromkijkertje' (driekleurig viooltje of anemoon), zijn eruit verdwenen. Woorden die tien jaar geleden, bij de verschijning van de veertiende editie, nog volslagen onbekend waren (zoals aankoopmakelaar, onderwaterhypotheek en klimaatontkenner) zijn erin opgenomen. Dagelijks ontstaan vijf nieuwe woorden, schat hoofdredacteur Ton den Boon. Die vinden doorgaans snel hun weg naar de digitale Van Dale. Wat van deze taalinnovaties beklijft, zal vast terechtkomen in de zestiende editie - gesteld dat die er ooit komt. Over de waarschijnlijkheid daarvan sprak geen feestredenaar zich uit. Het feit dat de Dikke Van Dale nu in een oplage van 25 duizend is verschenen (tegen 60 duizend in 2005) werd door veel aanwezigen echter als omineus voorteken opgevat.

De animo van de redactie heeft daaronder niet merkbaar te lijden gehad. Acht jaar heeft ze in de nieuwe editie geïnvesteerd. 'We hebben van een typografisch boek een grafisch boek gemaakt', zegt ontwerper Joost Grootens. Zo heeft hij technische gegevens, zoals geslachtsnamen, door pictogrammen vervangen, maakt hij functioneel gebruik van vier steunkleuren, en worden moeilijk definieerbare begrippen (zoals bollenplanter, waaiersluis en ionische bouwstijl) geflankeerd door een lijntekening. De boeken zijn gevat in een lichte omslag, waarmee Grootens heeft willen laten zien dat informatie 'niet zwaar' is.

Voor de taalkundige fijnproever

Voor schrijver/taaladviseur Wim Daniëls is het grafisch aspect van de Dikke Van Dale van ondergeschikt belang. Hij vraagt zich vooral af of het debat rondom Zwarte Piet zijn weerslag heeft gekregen in de nieuwe Van Dale. Al was het maar omdat hij er bij de redactie op had aangedrongen de definitie die de veertiende editie nog probleemloos haalde - 'knecht van Sint Nicolaas' - te herzien. Hij heeft kunnen vaststellen dat ze hem ter wille is geweest.

Daniëls brengt, zegt hij, dagelijks zeker een half uur door met de Dikke Van Dale. Dat is veel minder dan Rein Leentfaar, maar meer dan SGP-leider Kees van der Staaij die zich er op zondag tussen twee kerkdiensten in af en toe in verdiept. Zo stelde Daniëls onlangs na een tijdje grasduinen in de digitale versie vast dat er 80 synoniemen van het woord 'zeuren' zijn. Ook stuitte hij op het woord openluchtboekhouder (iemand die vliegtuigen bevoorraadt) en burgemeesterhals ('onmetelijk vette hals'). Leuk toch?

Rein Leentfaar zal ook de nieuwe Van Dale weer nauwgezet bestuderen. Wellicht begint hij morgen bij deel 1, maar het zou ook zomaar kunnen dat ditmaal eerst deel 2 ter hand neemt, of deel 3. Ook in de toekomst zal de redactie nog geregeld bundeltjes van 50 correcties van hem ontvangen. De maatschappij heeft er niet zoveel aan, geeft hij ongevraagd toe. Maar de taalkundige fijnproever des te meer.

Het woord 'bolleboos' is bij een verkiezing van de Dikke Van Dale gekozen tot het mooiste woord van de afgelopen anderhalve eeuw.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden