Is de ontsnapping uit Alcatraz toch gelukt?

Het mysterie rond de ontsnapping uit Alcatraz

De FBI gaat er al decennia van uit dat ze zijn verdronken, maar een nieuw simulatiemodel vertelt een ander verhaal: de drie beroemde Alcatraz-ontsnappers zouden best eens in levenden lijve de wal hebben kunnen bereikt.

De gevangenis van Alcatraz in de baai van San Francisco. In juni 1962 verlieten drie gevangenen het eiland op een vlot van aan elkaar gelijmde regenjassen. Beeld De Agostini/Getty Images

Het mysterie rond de ontsnapping uit Alcatraz, een van de meest tot de verbeelding sprekende gevangenisuitbraken uit de geschiedenis, is mogelijk opgehelderd door drie Nederlandse onderzoekers. Uit nieuwe berekeningen op basis van historische stromingsdata blijkt dat de kans groot is dat de drie ontsnapte gevangenen met hun vlot het vasteland hebben bereikt.

In juni 1962 wisten drie gedetineerden het zwaarbewaakte gevangeneneiland Alcatraz bij San Francisco te ontvluchten op een vlot gemaakt van aan elkaar gelijmde regenjassen. Ondanks een klopjacht zijn de gevangenen nooit gevonden; de politie trof alleen peddels, wat persoonlijke bezittingen en restanten van het vlot aan. Na vijftien jaar onderzoek concludeerde de FBI dat de gevangenen vermoedelijk zijn omgekomen in het koude water.

De posters laten zien hoe de mannen er in 2012 uit zouden zien. Beeld anp

Bloedhonden

Ingenieurs Olivier Hoes en Rolf Hut van de TU Delft en simulatiespecialist Fedor Baart van onderzoeksinstituut Deltares komen nu tot een andere conclusie. Zij hebben op basis van historische getijdendata en een nieuw simulatiemodel voor waterstromingen de waarschijnlijke routes berekend die het vlot heeft afgelegd. In de baai van San Francisco waar Alcatraz ligt heersen sterke stromingen doordat het water van zee door een nauwe doorgang moet. Deze stroming heeft grote invloed gehad op de route die het drietal heeft afgelegd.

In de simulaties hebben de onderzoekers om het half uur vijftig 'bootjes' losgelaten vanaf de waarschijnlijke plek van vertrek. Die is zeer nauwkeurig bekend: de dag na de ontsnapping werd zij door bloedhonden aangewezen. De plek was voor wachters in torens onzichtbaar. De vijftig 'bootjes' zijn losgelaten in een gebied van vijftig bij vijftig meter bij de vertreklocatie.

In een eerste serie berekeningen ziet het er somber uit voor de gevangen: als zij rond tien uur 's avonds zijn vertrokken, zoals in het politierapport van destijds wordt verondersteld, is de kans groot dat ze door de getijdenstroming onder de Golden Gate-brug het zeegat uit zijn gesleurd. 'Als dat is gebeurd, zijn de mannen vrijwel zeker door onderkoeling omgekomen', zegt onderzoeker Rolf Hut. Uit FBI-archieven blijkt dat de watertemperatuur destijds 10 graden Celsius was.

Peddels

Maar de mannen hebben zich niet zomaar laten meevoeren, ze hadden ook kleine peddels gemaakt. En dat peddelen had een grote invloed op hun kansen. 'Veel hangt af van de tactiek die het drietal heeft toegepast. Als ze slim waren, hebben ze haaks op de stroming geroeid', zegt Hut. Nadat de onderzoekers ook peddeltactieken hadden toegevoegd aan hun model, blijken de gevangenen vermoedelijk even ten noordoosten van de brug aan land te zijn gekomen, in de Hoefijzerbaai. Als ze tenminste in noordelijke richting hebben geroeid. Hadden ze geprobeerd tegen de stroming in te roeien, dan waren ze kansloos geweest. De zeestroming bedroeg ongeveer 1 meter per seconde - wandeltempo - en daar valt niet tegenop te roeien.

Uit de simulaties blijkt ook dat het drietal de grootste kans had als het rond 23.30 uur was vertrokken. Dan had de stroming ze bijna automatisch aan land gebracht. Opmerkelijk is dat geen enkel 'bootje' tijdens de simulatie op de door de FBI aangewezen aanspoelplaats eindigt, namelijk op Angel Island, waar de politie de volgende dag delen van de boot en peddels heeft teruggevonden. Als de gevangenen deze spullen in het water hadden achtergelaten op de plek waar ze volgens de onderzoekers aan land kwamen, dan zouden deze naar Angel Island zijn gedreven. Op basis hiervan denken de onderzoekers ook dat de gevangenen later dan tien uur zijn vertrokken.

Het gebruikte stromingsmodel heet 3Di. Het is ontwikkeld door Deltares, de TU Delft en het Utrechtse ingenieursbureau Nelen & Schuurmans, waar Hoes ook werkzaam is. 3Di wordt in Nederland onder meer gebruikt om in realtime de gevolgen van een plotselinge clusterbui of een dijkdoorbraak te simuleren. Dit was ook de aanvankelijke opzet van het onderzoek rond San Francisco: de onderzoekers wilden kijken wat de effecten zijn van zeespiegelstijging op de industrie stroomopwaarts. 'Toen Olivier me dat liet zien, dacht ik onmiddellijk: Alcatraz', zegt Hut.

De ontsnapten. Van links naar rechts: John Anglin, Clarence Anglin, Frank Morris. Beeld Judith Baas

De ontsnapten

John Anglin en zijn jongere broer Clarence waren landarbeiders tot ze besloten dat het overvallen van banken lucratiever was. In 1956 werden ze opgepakt en kregen gevangenisstraffen van vijftien tot twintig jaar. Nadat ze diverse ontsnappingspogingen hadden gedaan, werden ze overgeplaatst naar Alcatraz. Met vorken en lepels verbrokkelden de broers (die beiden in een aparte cel zaten) in maanden tijd de muur rond het ventilatierooster in hun cel, waardoor ze konden ontsnappen. Van de broers Anglin is na de ontsnapping nooit meer iets vernomen. Als ze nog in leven zijn, zouden ze 84 en 83 zijn.

Frank Morris, de derde ontsnapte, ontwikkelde zich in zijn jeugd van kleine crimineel tot bankovervaller. Morris, die nu 88 zou zijn, had een IQ van 133, al zou hij niet het brein achter de ontsnapping zijn geweest. Dat was vermoedelijk Allen West, de enige van het vier-tal die niet wist te ontsnappen omdat hij er niet in slaagde door het gat te komen dat hij had gemaakt.

Aan land

Hoewel de gevangenen nooit zijn teruggevonden en het officiële politieonderzoek ervan uitging dat ze zijn omgekomen, werd dit nooit als een bevredigende uitkomst gezien. Onder meer het programma Mythbusters heeft de ontsnapping enkele jaren geleden proberen te reconstrueren. Ook dat kwam tot de conclusie dat de gevangenen waarschijnlijk bij de Golden Gate-brug aan land zijn gekomen.

De drie onderzoekers presenteren hun bevindingen dinsdag op het jaarlijkse congres van de American Geophysical Union in San Francisco. De drie onderzoekers werken aan een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift. 'We willen de komende tijd een uitbreiding op ons model maken, waarin gebruikers online zelf gedrag kunnen toevoegen, waardoor het een soort game wordt', zegt Baart. 'Wellicht leidt dit in de toekomst tot nog meer informatie over de ontsnapping.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.