Is de ideale brandweer jong en fit of juist oud en ervaren?

Opmerkelijk tijdschrift voor Belangwekkende Bijzaken

Stel dat u uit een brandend huis moet worden gered. Bent u dan beter af met een oudere, zeer ervaren brandweerman? Of juist met een jong en fit exemplaar?

De ideale brandweerman Foto anp

De Utrechtse psycholoog Muriel Hagenaars en haar Leidse mede-onderzoeker Verena Ly deden onderzoek met twintig ervaren brandweermannen en twintig onervaren spuitgasten. De deelnemers moesten op een vloerplaat staan die bewegingen registreert en met een hartslagmeter om kijken naar plaatjes van haaien, oorlogstaferelen en dames met een mes op de keel.

Het zijn situaties die volautomatisch een freeze-reactie oproepen: de hartslag daalt, de beweeglijkheid neemt af. Dat is nodig, want het lichaam bereidt zich voor op actie (vluchten of vechten) terwijl het brein razendsnel de situatie analyseert. De freeze-reactie van ervaren brandweerlieden is stukken korter dan die van hun onervaren collega's. Dus kunnen ze, dankzij hun ervaring, sneller in actie komen.

Hagenaars ontwierp het brandweerliedenexperiment om te achterhalen of zoiets basaals als de freezereactie te beïnvloeden is. Door ervaring, training en oefening. Interessant, zeker voor risicovolle sectoren als het leger en de politie.

Maar daar gaat het Hagenaars niet om. Zij doet fundamenteel onderzoek naar de oorzaken van psychiatrische stoornissen, in het bijzonder PTSS, posttraumatische stressstoornis. Mogelijk is er een verband tussen PTSS en die allereerste basale reactie op stressvolle situaties.

Hagenaars: 'Er zijn twee vormen van immobiliteit in stressvolle situaties. De freeze-reactie is een gezonde reflex. Maar er zijn ook mensen - en dieren - die compleet verstijven in levensbedreigende situaties: tonic immobility noemen we dat. Denk aan het hert dat doet alsof hij dood is als een leeuw hem bij de keel grijpt. Tonic immobility is een soort shockreactie, gericht op overleving, omdat het slachtoffer door zich te bewegen of te reageren nieuwe agressie kan uitlokken.'

Uit de vergetelheid 

Jaarlijks publiceren Nederlandse wetenschappers 172 duizend onderzoeken. In deze rubriek een greep uit de ontdekkingen die bijna onopgemerkt waren gebleven.

Slachtoffers van geweld die door de deze respons in een shock raakten en zich niet hebben verweerd, kampen vaker met PTSS dan slachtoffers die wel in actie kwamen. Ze schamen zich voor hun passieve houding, voelen zich schuldig aan wat hen is overkomen. 'En die schuld en schaamte dragen bij aan het ontstaan van PTSS', aldus Hagenaars.

Ze heeft inmiddels een nieuw experiment ontworpen om beide angstreacties, zowel de freeze- als de tonic immobility-respons te meten én mogelijk te beïnvloeden c.q. te trainen. Hagenaars hoopt dat haar werk bijdraagt aan een beter inzicht in het werkingsmechanisme van PTSS en aan een effectievere behandeling van patiënten met PTSS in de toekomst. Wellicht kan de kans op PTSS verkleind worden.

En nu maar hopen dat de ervaren brandweerlieden dienst hebben als u in de problemen komt. 'Welnee', lacht Hagenaars. 'Ervaren brandweerlui reageren misschien sneller, maar in sommige situaties heb je misschien meer aan een minder ervaren spuitgast die net iets meer tijd neemt de situatie te analyseren voordat hij in actie komt. Daarom werkt de brandweer met een mix van geroutineerde en wat minder geoefende krachten. Dat is hoe dan ook het beste.'


Profiel Muriel Hagenaars

Wie? Muriel Hagenaars, Universiteit Utrecht

Wat is haar specialiteit? Het begrijpen en mogelijk trainen van angstreacties om trauma's te voorkomen.

Originele titel publicatie? Incident experience predicts freezing-like responses in firefighters.

Vrij vertaald? De angstrespons van ervaren brandweerlieden is korter dan die van beginnelingen.

Meer over