ANALYSE

Internet kan ook als digitale schietbaan worden gebruikt

Het was gisteren in dubbel opzicht een historische dag voor Amerika. President Obama ruimde met de opening naar Cuba het laatste overblijfsel uit de voorbije Koude Oorlog op. Tegelijkertijd verloor de supermogendheid haar eerste moderne cyberoorlog. De Hollywoodfilm over een moordaanslag op de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un gaat met Kerst niet in roulatie na dreigementen van hackers, die volgens Amerikaanse inlichtingendiensten banden hebben met Pyongyang.

Een banner van de film The Interview in Hollywood, California, wordt verwijderd nadat Sony bekend heeft gemaakt dat de film niet zal verschijnen. Beeld afp

'Laten we er niet om heen draaien. Met de knieval van Sony heeft Amerika zijn eerste cyberoorlog verloren. Dit schept een zeer, zeer gevaarlijk precedent.' Zo luidde een tweet van de Republikein Newt Gingrich. De New York Post had op zijn voorpagina: Kim Jong Won. Noem het overdreven, maar voor zover bekend is het voor het eerst dat onder dreiging van een ander land een film niet uitkomt.

Dat is voor Amerikanen een serieuze zaak, want deze kwestie raakt aan veel dingen die zij belangrijk vinden. Ten eerste is film voor hen niet zomaar iets. Amerika is behalve een land ook een idee, en Hollywood vormt een van de pijlers onder dat idee. Daarnaast is er de heilige vrijheid van meningsuiting, verankerd in het Eerste Amendement van de grondwet. Ten slotte is er altijd de zorg om de nationale veiligheid, die ertoe leidt dat de Amerikanen steeds de horizon afspeuren om niet verrast te worden door plotseling vanuit een stofwolk opduikende terroristen en jihadisten, de hedendaagse varianten op de indianen en veedieven van vroeger.

Laserprecisie

Al deze drie elementen spelen mee in de geschrokken reactie van de Amerikanen op wat nu gebeurt: een vijandige dictatuur die de artistieke vrijheid van Amerikaanse filmmakers smoort door hun film te torpederen in een daad van cyberterrorisme. Dat wordt niet lichtvaardig opgevat, al was het maar omdat de hackers, die zich de Guardians of Peace noemen, met laserprecisie de nationale zenuw wisten te raken toen ze dinsdag overgingen tot fysieke dreigementen. Ze waarschuwden iedereen met Kerst niet in de buurt te komen van bioscopen waar de film draaide. 'Herinner 11 september 2001', zeiden ze.

Het noemen van de moeder aller aanslagen gaf de doorslag. Vier grote bioscoopsketens besloten woensdag de vertoning van 'The Interview' te schrappen. Sony, de studio waarvoor Seth Rogen en Evan Goldberg de film hadden gemaakt, verklaarde begrip te hebben daarvoor. We delen 'hun allesoverheersende zorg voor de veiligheid van hun personeel en bezoekers.' Wel benadrukte Sony 'achter de filmmakers en hun recht op vrije meningsuiting te blijven staan'. Zelfs kabelmaatschappijen weigeren 'The Interview' in hun aanbod aan on-demandfilms op te nemen. De strop voor Sony en geldschieters bedraagt 79 miljoen dollar.

Ineens knijpt iedereen 'm in de filmwereld. Donderdag schrapte een filmmaatschappij een thriller die zich in Noord-Korea afspeelt. Volgens regisseur Gore Verbinski wil Fox vanwege het Sony-debacle de film niet meer distribueren. Steve Carell, die de hoofdrol zou gaan spelen, had naar aanleiding van het schrappen van 'The Interview' nog getwitterd: 'Een verdrietige dag voor creativiteit. Angst eet de ziel op.'

Uit angst voor de veiligheid van bioscoopbezoekers besloten sommige bioscopen al eerder de film niet meer te vertonen. Beeld ap

'Afschuwelijk precedent'

De vrees voor een vlekwerking gaat verder, tot ver buiten Hollywood. 'Dit is een voorbeeld voor andere hackers dat je alles kunt krijgen wat je wilt en zelfs meer', zegt Peter Singer, een expert in cyberveiligheid. Frances Fragos Townsend, een anti-terreuradviseur van oud-president George W. Bush, spreekt van een 'afschuwelijk precedent'.

Een hoge regeringsfunctionaris heeft het over een 'dreiging voor de veiligheid van Amerikanen'. Volgens zegslieden bij de inlichtingendiensten was het cyberoffensief tegen Sony verwoestender dan alle eerdere aanvallen tegen Amerikaanse doelen.

In rap tempo worden cyberaanvallen een nieuwe vorm van oorlogvoering. De afgelopen twee maanden werden het Witte Huis en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken aangevallen. Vermoed wordt dat Rusland daar achter zat. Van de zomer was JPMorgan Chase, de grootste Amerikaanse bank, doelwit. Overigens incasseren de Amerikanen niet alleen, ze delen ook uit: samen met Israël werd het Stuxnet-virus afgevuurd op Irans kernprogramma.

Een poster van The Interview wordt verwijderd. Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden