NieuwsWetenschappelijke doorbraak van het jaar

In Nederland wegbezuinigd zwart gat is ‘doorbraak van het jaar’ volgens Science

’s Werelds eerste foto van een zwart gat, op 53 miljoen lichtjaar van de aarde, is de belangrijkste wetenschappelijke doorbraak van het jaar. Dat oordeelt het Amerikaanse wetenschapsblad Science in zijn invloedrijke jaaroverzicht.

De eerste foto van een zwart gat.Beeld Event Horizon Telescope

De uitverkiezing is pikant. In Nederland besloot onderzoeksfinancier NWO het zwartegatenproject afgelopen jaar geen geld te geven.

‘Verbluffend’ en ‘tot de verbeelding sprekend’ noemt Science het technologische huzarenstuk, gecoördineerd door onder meer de Nijmeegse radioastronoom Heino Falcke. Om hun foto te maken, richtten Falcke en zijn collega’s tien dagen lang een hele batterij telescopen tegelijk op het zwarte gat in het centrum van sterrenstelsel Messier 87, zodat er in feite een telescoop ontstond zo groot als de aarde zelf.

‘Het was een geweldig jaar voor de wetenschap, maar wat is er nou verbazingwekkender dan een zwart gat zien?’, aldus Tim Appenzeller van Science in een toelichting. ‘Dit was een verbluffend staaltje samenwerking en technologie.’ Een visie, die Den Haag niet deelt: daar kwamen vier geldaanvragen voor vervolgonderzoek dit jaar niet eens door de voorronde. Eind volgend jaar moet Nederland zich daarom terugtrekken uit het project, tot grote frustratie van direct betrokkenen.

Net als voetbal

‘Ik wil niet zeuren. Het is net als bij voetbal: de scheids neemt een beslissing en die is zoals ze is’, reageert Falcke desgevraagd. ‘Ik ben dankbaar voor alle waardering die we hebben gekregen, en nu gaan we door een moeilijke periode. Maar we geven niet op en er komen zeker weer nieuwe kansen.’ Wel betreurt hij de inmiddels op gang gekomen uittocht van studenten en wetenschappers richting VS: ‘Als een stofzuiger wordt de kennis hier weggezogen.’

Ook de nummer twee van het jaaroverzicht van Science heeft een Nederlandse tintje. De eer valt toe aan de ontdekking, in Noord-Dakota, van een versteende modderpoel die ontstond op het precieze moment dat een meteorietinslag 66 miljoen jaar geleden een einde maakte aan het tijdperk van de grote dinosauriërs. De rampplek, met onder meer versteende vissen met restjes meteorietgruis nog in de bek, werd blootgelegd onder leiding van de Amsterdamse geoloog Jan Smit, die het ‘Pompeii van de dinosauriërs’ in maart beschreef.

Publieksfavoriet bij Science werd, enigszins onverwacht, de nieuw opgedane inzichten over de Denisovamens, een geheimzinnige oermens die tot zo’n 50 duizend jaar geleden leefde in Azië. 2019 was het jaar waarin wetenschappers eiwitten wisten te onttrekken aan een 160 duizend jaar oude Denisovakaak uit Tibet. Anderen schetsten intussen een ruwe compositietekening van een Denisovameisje, op basis van haar dna.

Reconstructie van een Denisova-meisje.Beeld Maayan Harel

Eervolle vermeldingen waren er onder meer voor Google, dat voor het eerst een complexe berekening uitvoerde op een exotische ‘quantumcomputer’, en voor ‘Trikafta’, een combinatiemedicijn tegen de meeste gevallen van taaislijmziekte, dat afgelopen oktober werd goedgekeurd voor de Amerikaanse markt.

De volgende knaller voor het zwartegatenonderzoek wordt naar verwachting een foto van het zwarte gat middenin ons eigen sterrenstelsel. Op lange termijn hoopt het team bewegend beeld van zwarte gaten te maken, met of zonder Nederlandse deelname.

Meer over het zwarte gat

Hoe fotografeer je iets wat zelfs het licht verzwelgt?
Reconstructie van een mijlpaal in de fysica en een overwinning van het menselijk vernuft. Toch was de foto door wederzijds wantrouwen en politieke strubbelingen bijna niet genomen.

Hoe Katie Bouman per ongeluk het gezicht werd van de zwarte-gat-foto
Jong, slim, knap en grappig. De wereld van de wetenschap is een beroemdheid rijker: Katie Bouman, de ‘vrouw achter de eerste foto van een zwart gat’, zoals de media haar noemen. Er is alleen één klein probleem: haar rol was in werkelijkheid helemaal niet zo groot.

Interview: waarom Heino Falcke zonder geld zit
Heino Falcke, astronoom bij de Radboud Universiteit in Nijmegen, werd wereldberoemd dankzij de eerste foto van een zwart gat. Maar nu hij zich richt op een vervolgonderzoek, komt zijn voorstel voor meer geld bij onderzoeksfinancier NWO niet eens door de voorronde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden