REPORTAGE

In Nederland is het slechts een van de vijf rampen

Terwijl er in West-Afrika al wordt gesproken over een 'verloren generatie', maakt ebola in Nederland nog maar weinig los. 'Het is zelfs nog geen onderwerp van gebed bij Afrikaanse kerkdiensten.'

Een hulpverlener draagt in Monrovia een kind van twee maanden oud naar een kliniek. Een dag eerder overleed een familielid van de baby aan ebola. Beeld getty

Zijn neef, een arts, is dit weekeinde bezweken aan ebola. Zondagochtend kreeg Elbert B. Taylor, die in Nederland actief is in de Liberian ebola prevention taksforce dat bericht op Facebook. Het is zijn neef van moederskant. Taylor is met hem opgegroeid in de Liberiaanse hoofdstad Monrovia. Ze hebben dezelfde grootouders, sliepen in hetzelfde huis.

De taskforce is opgezet door de Liberian Association Holland (LAH). Daar komen dagelijks telefoontjes binnen van Liberianen van wie een familielid, vriend of kennis geraakt is door ebola. 'Niet alleen mijn land, maar de hele regio is in chaos', zegt Taylor. Zijn taskforce zamelt vooral medisch materiaal in. Daar is grote behoefte aan.

Prioriteit twee is de bewustwording bij het Nederlandse volk op gang brengen over de omvang van de ebola-ramp. Want de meeste Nederlanders, zegt hij, hebben geen idee wat er zich afspeelt in delen van West-Afrika.

Dat denkt ook Kelfala van de koepelorganisatie Sierra Leone Central Union-Holland, die is gevestigd in Breda. Zaterdag hielden Sierra Leoners een kleine inzamelingsactie in Eindhoven. Voor bewustwording en media-aanklacht klopten ze aan bij Omroep Brabant. 'Wij richten ons op het groeiend aantal ebola-wezen', zegt Kelfala. 'We zamelen kleding in, schoenen, speelgoed. Maar er is zoveel meer nodig, schoon water bijvoorbeeld voor ziekenhuisjes op het platteland. De ramp leeft niet in Nederland.'

Taylor en Kelfala hopen op een nationale televisieactie met indringende beelden en veel uitleg over de crisis. Zij vertegenwoordigen kleine gemeenschapjes in Nederland, doen wat ze kunnen, maar dat is een druppel op een gloeiende plaat. Er wonen zo'n zesduizend Sierra Leoners in Nederland. En ruim duizend Liberianen.

Zo'n nationale televisieactie komt er voorlopig niet, ondanks de geringe ebola-donatiebereidheid in Nederland. Na een rondgang langs goededoelenorganisaties, bracht de NOS zaterdag het nieuws dat Nederlanders 780 duizend euro hebben gedoneerd voor deze crisis.
Bij andere rampen, meestal na publieke acties op radio en tv, is veel meer geld opgehaald. Voor de Filipijnen, dat getroffen was door een tyfoon, 36 miljoen euro, voor Syrische vluchtelingen ruim 5 miljoen en voor Haïti na de aardbeving 111 miljoen.

Hulporganisaties zeggen miljoenen nodig te hebben voor de strijd tegen ebola. Waar blijft die nationale tv-avond? 'Dat is een complex verhaal', reageert woordvoerster Barbara Bosma van Giro 555. Ze zegt dat de Verenigde Naties nog vier andere crises als grote rampen hebben gemarkeerd: in Syrië, Noord-Irak, Zuid-Soedan en de Centraal Afrikaanse Republiek. Dan is het lastig alleen voor de ebola-ramp een nationale tv-avond te organiseren.

Een vrouw in Monrovia rouwt samen met haar kleinkinderen om de dood van haar dochter. Het lichaam van het 28-jarige ebola-slachtoffer, moeder van de kinderen op de foto, wordt net opgehaald. Beeld getty

Oproep aan staatshoofden, hulporganisaties, media en publiek

Op de Africa Works conferentie in Leiden, heeft een aantal migrantenorganisaties vrijdag een ebola-petitie aangeboden aan Hans Docter, de Nederlandse ambassadeur in Ghana. Docter is door minister Ploumen (Ontwikkelingssamenwerking) aangesteld als speciale ebola-gezant. De organisaties, sinds 7 oktober verenigd in het Migrants Consortium Against Ebola, vrezen een humanitaire ramp van ongekende omvang, die gevolgen zal hebben voor 'de sociale cohesie, internationale migratie, de economische groei en politieke stabiliteit' van veel Afrikaanse landen bezuiden de Sahara. Ze richten hun oproep tot 'urgente actie' niet alleen aan staatshoofden en internationale hulporganisaties, maar ook aan de media en het algemene publiek (filmmakers, kunstenaars, atleten, wetenschappers). Het consortium werkt aan een actieplan om de bewustwording over ebola te vergroten. 'De WHO heeft spijt van de verkeerde aanpak. De Amerikaanse president Obama en minister Ploumen hebben beiden gezegd dat de crisis is onderschat', zegt Joseph Seh, die de acties coördineert. 'Er is nog veel onwetendheid.' Op 1 november, op Afrika Dag, wordt in het Tropenmuseum een ebola-bijeenkomst georganiseerd. Een ebola-mars naar de Tweede Kamer is in voorbereiding, evenals de opzet van een ebola-hotline.

Ingewikkeld

Daar komt bij dat de ebola-hulpverlening ingewikkeld is. 'In eerste instantie is behoefte aan gespecialiseerde hulp: voor de medische zorg, voor de opvang van weeskinderen, trauma­begeleiding. Dat is voor de Samenwerkende Hulporganisaties alle hens aan dek. Zij richten zich nu vooral op de eigen achterban.'

De boodschap die moet worden overgebracht is ook moeilijk. Bosma: 'Dat hulpverleners die willen afreizen zich niet kunnen verzekeren, is een van de problemen waar we tegenaan lopen.'

Bij SHO aangesloten organisaties als Save the Children en Oxfam-Novib zien wel het belang van fondsenwerving en bewustwording. Ebola heeft een prominente plek op hun websites en Facebookpagina's, ze sturen nieuwsbrieven rond en housemailings en lobbyen bij regeringen. Oxfam heeft de afgelopen week de ebola-crisis de hoogte prioriteit gegeven. 'We proberen meer staf te sturen, meer geld in te zamelen en donoren en publiek bewust te maken van de noodzaak om nu te handelen', zegt woordvoerster Jolanda van Santen.

Marinke Ros van Save the Children legt uit dat alle reguliere hulp in de getroffen landen is omgezet in noodhulp. 'Er is extra lokaal personeel aangenomen, met name in de gezondheidszorg.' Een housemailing naar de achterban is net de deur uit. 'Of die bereid is extra te doneren voor ebola, dat moeten we nog zien. Bij natuurrampen als een tsunami, aardbeving of vulkaanuitbarsting zijn er altijd veel beelden. Dan is het duidelijker dat veel geld nodig is voor tijdelijke onderkomens, nieuwe huizen, voedsel, water.'

Een Liberiaanse man bekijkt een civetkat die langs de weg te koop wordt aangeboden. Dit soort 'bush meat' is een grote verspreider van het ebola-virus. Beeld epa
Medewerkers van Artsen zonder Grenzen klappen in het Liberiaanse Paynesville voor een man die is genezen van ebola. Beeld getty

Op de markt in Haarlem en in Amsterdam-Zuidoost lijkt de urgentie van de ebola-crisis nog niet te zijn doorgedrongen. 'Het is zelfs nog geen onderwerp van gebed bij Afrikaanse kerkdiensten', zegt de Ghanees Charles, die vier jaar in Nederland is. 'In Ghana wordt wel massaal gebeden: oh God laat ebola niet onze grens oversteken.'

Zijn landgenoot Martin, vijf jaar in Nederland, heeft in de Bijlmer nog geen ebola-acties gezien. 'Een enkel individu geeft wat. Maar weet je, de Afrika-vlucht­route zal ook via Schiphol lopen en als ebola in Nederland de kop opsteekt, zal de stemming drastisch veranderen.'
Twee Nigeriaanse vrouwen genieten zaterdag van de zon op het terras van Picalonga Food Corner. Ze zijn niet bang dat de ziekte Nederland insluipt. 'Ons lot ligt in Gods handen. Iedereen moet een keer dood. Ik kan alleen maar bidden dat hij mij en mijn familie spaart', lacht Eugenia. Als ebola-acties op touw worden gezet in de Bijlmer, zal ze helpen bij de inzameling. 'Rijke mensen moeten maar geld geven, ik ben te arm.'

Op de markt in Haarlem beseffen de meeste mensen wel dat het indammen van de ebola-epidemie van groot belang is. Maar geen van de autochtone Nederlanders die de Volkskrant aanspreekt, heeft geld gedoneerd. Ze hebben daartoe nog geen oproep gezien.

'De voorspelling is dat de ebola-crisis zal verergeren, misschien wel zal exploderen', zegt Bosma van Giro 555. 'De gevolgen zijn dan niet te overzien. Wat een nationale actie betreft, blijven we voortdurend monitoren.' Van Santen van Oxfam: 'We zijn ons bewust van de ernst van de situatie, houden de vinger aan de pols. Op dit moment is nog geen sprake van een nationale actie, maar dat kan volgende week anders zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden