In Museum Boerhaave zijn nu de persoonlijke spullen van natuurkundige Lorentz te zien

Bij een verre nazaat in Den Haag blijkt een kleine schat aan persoonlijke spullen van de legendarische natuurkundige Hendrik Lorentz te zijn bewaard. Rijksmuseum Boerhaave gaat ze uitpluizen.

Schoolfoto van Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928).Beeld Museum Boerhaave

De uitvaart van de Nederlandse Nobelprijswinnaar Hendrik Antoon Lorentz op vrijdag 10 februari 1928 in zijn woonplaats Haarlem is legendarisch. Duizenden mensen stonden langs de route van de rouwstoet, met de hoed in de hand. Het landelijk telefoonverkeer werd een minuut stilgelegd. Grootheden als Albert Einstein brachten de overleden natuurkundige - wegbereider van de relativiteitstheorie en nog veel meer - een laatste groet. Het bioscoopjournaal maakte opnames.

Negentig jaar later staat op het bureau van scheidend directeur Dirk van Delft van het Leidse rijksmuseum Boerhaave een verhuisdoos waarin hij sinds een week nu en dan grasduint. Het zijn persoonlijke eigendommen van de oude Lorentz, die overbleven toen het officiële archief naar het Noord-Hollands Archief in Haarlem ging. Ook zitten er officiële versierselen in als medailles en oorkondes, die naar de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in het Trippenhuis in Amsterdam gingen.

'Een verre nazaat van Lorentz - een gepensioneerd tandarts in Leiden - had dit op zolder staan en meent nu dat het hier beter op zijn plek is', zegt oud-journalist Van Delft, natuurkundige en wetenschapshistoricus.

De vondst, die maandag officieel aan het museum wordt overgedragen met een klein symposium, komt hem ook persoonlijk geweldig goed uit. Na zijn aanstaande vertrek gaat hij met kenner en oud-hoogleraar Frits Berends een biografie van de grote natuurkundige Lorentz schrijven. 'De doos bevat vooral curiosa, een schriftje over een reis naar Parijs met zijn ouders, bijvoorbeeld. Gortdroog, zoals we Lorentz ook een beetje kennen. Maar alleen al de onbekende jeugdfoto's zijn voor een biograaf een fantastische aanvulling.'

Op die foto's is een ontwapende jongen te zien, die rustig in de camera kijkt, in een donker kostuum en met gekamde haren, schrijlings op een omgekeerde stoel. Op een andere foto zit Lorentz met twee leeftijdgenoten in een open raam van de hbs in Arnhem. Er is een geweerloop te zien: schieten stond toen op het lesroorster. Er is een verkoopakte van de tuinderij in Arnhem van zijn vader. Bijzonder stuk is de handgeschreven grafrede van Lorentz' opvolger Paul Ehrenfest, uitgesproken op die vrijdag in 1928 in Haarlem.

Beeld Museum Boerhaave

Nobelprijs

Intrigerend is ook de originele bankoverschrijving uit 1902 van het Nobelprijscomité, met de opdracht aan de Bank Lippmann & Rosenthal om Lorentz een bedrag van 48.948,95 gulden te doen toekomen. Het is de helft van de Nobelprijs natuurkunde - de tweede ooit - die Lorentz met zijn collega Pieter Zeeman deelde.

En er is in een groen kartonnen doosje een bronzen afgietsel van de medaille die vanaf 1927 door de Akademie van Wetenschappen aan theoretisch natuurkundigen wordt toegekend. Plus een grotere versie waarop de beeltenis en profil van Lorentz de andere kant op kijkt. Geen idee waarom en wat het eigenlijk is, zegt Van Delft.

De bankoverschrijving van de Nobelprijs uit 1902.Beeld Museum Boerhaave

De bankoverschijving, foto's, bronzen medaille en Parijs-schriftje worden vanaf vandaag in een vitrine getoond in de zaal waar al langer persoonlijke eigendommen te zien waren van Albert Einstein - vriend en kind aan huis bij de oude Lorentz. Onder meer Einsteins vulpen ligt er, maar via recente een andere schenking is ook daar nog iets bijgekomen. Het betreft een handgeschreven dankwoord van Einstein voor de gouden medaille van het Amsterdamse Genootschap ter bevordering van Natuur-, Genees- en Heelkunde, die hij op 13 december 1923 in ontvangst nam.

Van Delft: 'Danken deed hij uit de losse pols, en later in Berlijn schreef hij het op verzoek van de organisatie alsnog op. Het is een wat obligaat verhaal, maar een origineel handschrift van Einstein blijft altijd iets bijzonders.'

Beeld Museum Boerhaave
Beeld Museum Boerhaave
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden