Reportage

In Hillegom krijgen dementen hun zelfstandigheid terug

In Hillegom leren licht dementerenden na jaren in een verpleeghuis weer zelfstandiger te leven. Het idee: kosten sparen én patiënten gelukkiger maken. 'Het gaat om het gevoel van eigenwaarde.'

Bewoonster Jenny in haar nieuwe appartement in verpleeghuis Den Weeligenberg. Hier kan ze grotendeels weer zelfstandig wonen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Kijk eens hoe mooi', zegt Jenny (64) stralend en ze doet de deur naar het terras open. Het is grauw buiten en over de weg raast een vrachtwagen voorbij, maar dat deert haar niet. Opgetogen wijst ze naar de houten tuinstoel met asbak. 'Nu kan ik eindelijk weer buiten een sjekkie roken.'

Jenny is een van de vijf bewoners van verpleeghuis Den Weeligenberg in Hillegom die sinds een week haar eigen appartement heeft, met keuken, slaap- en badkamer. In De Tol, een zijvleugel van het tehuis, zijn deze zomer zelfstandige wooneenheden opgetrokken voor licht dementerende ouderen.

Waar nodig, wordt Jenny geholpen, zoals met het bed opmaken. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Selectieprocedure

Niet iedereen komt in aanmerking voor zo'n woning. De ouderen werden geselecteerd uit de bewoners van Den Weeligenberg. 'We willen ze eerst kennen voordat ze het appartement betrekken', zegt teamleider Juul Sparla, die aan de wieg stond van het nieuwe project. 'Ze moeten in hun dagelijkse verzorging vrij zelfstandig zijn, mogen niet rolstoelgebonden zijn en moeten, weliswaar onder begeleiding, doelen formuleren die ze willen behalen.'

Net als hun medepatiënten werden de vijf bewoners de hele dag verzorgd. Nu maken ze zelf hun bed op en krijgen ze dagelijks 11 euro maaltijdgeld om boodschappen te doen. 's Middags komt een vaste begeleider kijken hoe het gaat en één keer per week is er een groepsgesprek met de psycholoog. Als het nodig is, staat het hele behandelteam van Den Weeligenberg voor hen klaar, maar in principe ligt de dag open.

Juist voor patiënten als Jenny, die nog betrekkelijk jong en lichamelijk gezond zijn, is deze opzet een uitkomst. Jenny was ongelukkig en daardoor had de hulpverlening de handen aan haar vol. Ze was dwars, weigerde te douchen en wilde niet meedoen met activiteiten.

Onenigheid met andere bewoners

Op haar oude afdeling, waar dertig patiënten wonen, had Jenny vaak onenigheid met de andere bewoners. 'Ik ben niet mensenschuw', zegt ze, maar als iemand tijdens het eten met zijn neus gaat zitten baggeren, kan ik daar absoluut niet tegen.'

Dat is nu allemaal verleden tijd: Jenny stapt weer vrolijk onder de douche en geniet van de rust in haar woning. 'Het mooiste vind ik de bordeauxrode gordijnen. Precies dezelfde kleur als vroeger in mijn Amsterdamse huis aan de Willemsparkweg.'

'Er worden in verpleeghuizen veel taken van patiënten overgenomen terwijl dat eigenlijk niet nodig is', zegt teamleider Sparla. 'Deze mensen krijgen de regie over hun leven terug. We moedigen hen aan om buiten de deur te komen, bijvoorbeeld bij de plaatselijke wandelclub.' Ook het contact met familie, dat in veel gevallen is verwaterd, wordt gestimuleerd. 'Daarom hebben ze een tablet gekregen. Ga eens beeldbellen met je dochter, zeggen we dan.'

'Het gaat erom een nieuw gevoel van eigenwaarde te creëren', aldus Sparla. 'Het gevoel: ik beteken nog iets, mijn leven heeft zin. Daardoor verandert hun gedrag radicaal. Normaal gaan dementerenden steeds een stapje achteruit. Nu gaan ze een grote sprong vóóruit.'

'Prachtig initiatief'

Het Hillegomse initiatief steunt op recente wetenschappelijke inzichten. Wie veel beweegt, voorkomt cognitief verval en stelt dementie uit, blijkt uit onderzoek van hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder. Hij pleit daarom al langer voor nieuw beleid in verpleeghuizen. 'Als licht demente ouderen in een omgeving komen met weinig prikkels en nieuwe ervaringen, zakken ze veel sneller weg. Dit is een prachtig initiatief.'

Ook het kabinet moedigt zelfstandigheid van ouderen aan. Langer zelfstandig blijven, is goedkoper en past in het toekomstperspectief van de zorg, waarin de vergrijzing toeneemt en tegelijkertijd minder geld beschikbaar is.

Directeur Liane de Haan van seniorenorganisatie ANBO is net zo enthousiast. 'We krijgen in de toekomst veel meer licht dementerenden die zelfstandig thuis blijven wonen, dus het zou goed zijn als de ervaringen in Hillegom gedeeld worden zodat gemeenten en wijkteams ervan kunnen leren.'

Is er dan niets op deze nieuwe aanpak aan te merken? Teamleider Sparla geeft toe dat het bouwen van een nieuwe vleugel met appartementen een behoorlijke financiële investering is. 'Maar als het eenmaal loopt, is het goedkoper', verwacht hij. Vanaf drie uur 's middags hoeft er geen personeel meer aanwezig te zijn in De Tol. Hebben bewoners toch hulp nodig, dan bellen ze naar het hoofdgebouw. 'Als het moet, staat er binnen één minuut iemand voor de deur.'

Omschakeling

Deze nieuwe aanpak is voor het verplegend personeel wel een omschakeling. Sparla: 'Ze zijn gewend om te zorgen. Maar om mensen hun autonomie terug te geven, moet je durven los te laten.' Hij heeft al een paar keer het schoonmaakteam aan de deur van zijn kantoor gehad. 'We komen het appartement niet in, zeggen ze dan. Maar dat is juist precies de bedoeling.'

Het is nog te vroeg om te zeggen of de nieuwe aanpak succes heeft. Eén van de bewoners, een voormalige chef-kok, stond met tranen van geluk bij zijn nieuwe fornuis, maar de anderen gaan nog steeds naar het restaurant van Den Weeligenberg. 'Zelf koken, dat komt nog wel,' zegt Jenny. Toch doet ze al veel. 'Kamer schoonhouden, broodje maken, wasje draaien.'

De grenzen van haar mogelijkheden worden pas zichtbaar als ze opnieuw de tuindeur opent. 'Kijk eens', zegt ze verrast, 'ik heb zelfs een eigen terras waar ik kan roken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden