In de Sahel is 80 procent van de vogels verdwenen

Ingrijpende gevolgen van aanhoudende droogte en grazend vee voor de vogelstand

Het aantal vogels in de Sahel is de afgelopen halve eeuw met 80 procent afgenomen. In die periode zijn 1,5 tot 2 miljard vogels in de regio ten zuiden van de Sahara hun leefgebied kwijtgeraakt, zo schatten Nederlandse onderzoekers op basis van tellingen in twee West-Afrikaanse landen. Belangrijkste oorzaken zijn het verdwijnen van begroeiing door grote droogte in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw en door het afgrazen van de savannes.

Bergfluiter Beeld Hollandse Hoogte

Er is geen reden aan te nemen dat de vogels die uit de Sahel zijn verdwenen elders een heenkomen hebben gezocht, zegt onderzoeksleider Leo Zwarts. Voornaamste slachtoffers zijn soorten die zich voeden met zaden op de grond. Zij nemen ruim driekwart van de afname voor hun rekening. Het zijn vooral vogels die het hele jaar in Afrika leven en trekvogels uit Zuid-Europa die in Afrika overwinteren.

De sterke afname van soorten die zich op de grond voeden met zaden van grassen en andere planten houdt volgens de wetenschappers verband met de sterk toegenomen begrazing van hun leefgebied. De afgelopen decennia zijn zowel de bevolking als de veestapels explosief gegroeid. Bovendien kunnen runderen, geiten en schapen langer in afgelegen gebieden grazen omdat er meer waterputten zijn geslagen.

Gekraagde roodstaart met prooi in vlucht Beeld Hollandse Hoogte

Gekraagde roodstaart

De afname van het aantal vogels dat zich ophoudt in bomen is minder sterk dan van de soorten die op de grond hun voedsel zoeken. Sinds de jaren zestig is de begroeiing van struiken en bomen in de Sahel enorm afgenomen – in de droogste gebieden met 90 procent. Wat overblijft, zijn struiken en bomen met doornen, die gewapend zijn tegen grazers. In bomen als de acacia zijn voor vogels meer kansen om voedsel (insecten) te vinden dan op de grond.

Tot de vele soorten waarvan de populaties drastisch zijn geslonken, behoren de zomertortel en de gekraagde roodstaart; trekvogels die ook – in kleine getale – in Nederland voorkomen. Populaties van onder meer de baardgrasmus en de bergfluiter, die broeden in Zuid-Europese landen, zijn met miljoenen exemplaren gekrompen, blijkt uit de studie in de Journal of Arid Environments.

Zwarts, onafhankelijk onderzoeker, deed samen met drie collega’s tellingen in Mauritanië en Senegal. Ze bestreken gebieden met een oppervlakte van, bij elkaar, anderhalf keer Nederland. Hun bevindingen vergeleken ze met eerdere tellingen van Franse wetenschappers. De huidige begroeiing – te zien met Google Earth – vergeleken ze met die op vroegere satellietbeelden en op oude foto’s van de CIA. Zo legden ze een verband tussen het afnemen van begroeiing en vogelpopulaties.

Tortelduif Beeld Hollandse Hoogte

Ruwe schatting

De lijn van de tellingen in Senegal en Mauritanië trokken de onderzoekers door naar andere Sahel-landen. De afname van 1,5 tot 2 miljard exemplaren in 50 jaar is een ruwe schatting, erkent Zwarts. ‘Ik zag bijvoorbeeld in Tsjaad gebieden die groener waren dan Senegal en Mauritanië en waar zich meer vogels bevonden. Begroeiing en vogelstand zijn niet overal gelijk.’

Ruwe schatting of niet, het is een belangrijke studie, oordeelt Ralph Buij, onderzoeker bij kennisinstituut Wageningen Environmental Research. ‘De auteurs zijn de enigen die in dit gebied op deze schaal nauwkeurige tellingen hebben gedaan. De uitkomsten laten goed zien hoe ingrijpend de gevolgen zijn van aanhoudende droogte en grazend vee voor de vogelstand. Er is nu enig lokaal herstel van de begroeiing omdat er de laatste jaren meer regenval is, maar het verlies ten opzichte van 50 jaar geleden blijft enorm.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.