Andrew Webb.
Andrew Webb. © Ivo van der Bent

In de maak: supergoedkope MRI-scanner voor ontwikkelingslanden

MRI-scanners zijn vaak onbetaalbaar voor ziekenhuizen in ontwikkelingslanden. De Leidse hoogleraar Andrew Webb (53) wil daarom een scanner bouwen die spectaculair goedkoper is.

Twee miljoen euro aanschafkosten, plus jaarlijks anderhalve ton aan service en onderhoud. Dat is het prijskaartje van de gemiddelde MRI-scanner, waarmee artsen weefsels binnen in patiënten kunnen bekijken. Ziekenhuizen in rijke landen kunnen dat geld opbrengen, maar voor het gemiddelde streekziekenhuis in Burkina Faso of Zimbabwe is zo'n bedrag al gauw onbetaalbaar. MRI-wetenschapper Andrew Webb, verbonden aan het LUMC, wil daarom een veel goedkopere scanner ontwikkelen. Vandaag kent onderzoeksfinancier NWO hem de titel Simon Stevin Meester toe, met een half miljoen euro aan onderzoeksgeld een van de grootste wetenschapsprijzen in Nederland.

Wat maakt MRI-scanners zo duur?

'Vooral de magneet zelf, die supergeleidend is en wordt gekoeld door vloeibaar helium. Om scanners een stuk goedkoper te maken zul je een ander type magneet moeten gebruiken. We willen het daarom doen met magneten van vergelijkbaar materiaal als de magneten die je thuis gebruikt om een foto mee vast te zetten op je koelkastdeur.'

Maar zo'n huis-, tuin- en keukenmagneet is toch veel zwakker?

'Absoluut, en daar zit ook de uitdaging. Hoe kun je een zwak signaal zo versterken dat je het toch kunt gebruiken voor medische toepassingen? Het doel is niet om met zo'n goedkope scanner dezelfde prestaties te leveren als de MRI-scanners die we kennen. Dat zou volstrekt onhaalbaar zijn.

'We richten ons liever op een budgetscanner die goed genoeg is om één taak te volbrengen. Daarbij denk ik bijvoorbeeld aan de behandeling van waterhoofden. Dat is in het Westen goed behandelbaar, maar zorgt in arme landen bij honderdduizenden kinderen nog steeds voor grote problemen, zoals invaliditeit of zelfs sterfte. Artsen plaatsen een drain om de druk van het hoofd te halen. Vervolgens zijn MRI-beelden nodig om het resultaat van zo'n ingreep te bepalen. Zijn er nog plekken waar vocht of bloed zich ophoopt? Is een tweede drain nodig? Die controlestap blijft in arme landen nu vaak achterwege bij gebrek aan MRI-scanner, maar moet ook te doen zijn met een goedkopere scanner.'

Wat moet de goedkope scanner gaan kosten?

'We mikken op 50.000 euro, veertig keer zo goedkoop als de huidige MRI-scanners. Naast goedkopere magneten denken we ook flink te kunnen bezuinigen op de software die het zwakke signaal moet vertalen naar een bruikbaar beeld voor de arts. We gebruiken daarvoor een open source programmeercode, die iedereen ter wereld gratis kan gebruiken en verbeteren.'

50.000 euro blijft een hoop geld, zeker bij de aanschaf van meerdere scanners om een groot, uitgestrekt land te kunnen bedienen.

'Daarom willen we de scanner zo hanteerbaar maken dat lokaal personeel hem op een pick-uptruck kan bevestigen. Dan profiteren ook mensen in moeilijk bereikbaar gebied van de techniek. Of dit allemaal haalbaar is, moet nog blijken. Aan de ene kant wil je veel magneten, want dat vergroot de resolutie, maar aan de andere kant wil je er juist weinig, omdat het apparaat anders te zwaar wordt om door een man of twee te tillen. Het is een flinke ontdekkingstocht voor de betrokken wetenschappers, ontwerpers en artsen. Binnen vijf tot tien jaar moet de budgetscanner rondrijden.'

Leert u van de budgetscanner ook nog iets wat toepasbaar is in nieuwe hightechscanners?

'Zeker. Voor sommige medische toepassingen is het cruciaal om details van minder dan een millimeter in beeld te kunnen brengen. Denk aan een oogtumor waarbij artsen willen inschatten of de kanker door de achterkant van het oog zal breken, om daar uit te zaaien naar bijvoorbeeld de lever. Moet het hele oog eruit? Of is dat niet nodig? Daarbij is een combinatie van sterke magneten nodig, maar ook van wiskundige technieken die het signaal zo bruikbaar mogelijk maken, ook als de patiënt een beetje beweegt.

'Dat versterken van het signaal speelt een grote rol bij de budgetscanner en de lessen die we daar leren, zullen zeker toepasbaar zijn voor de nieuwste generatie MRI-scanners.'