In de luchtvaart blijft heel veel innovatie liggen

Luchtvaartdeskundige Joris Melkert: 'Technisch kan veel meer dan we nu doen'

Bij luchtvaart komt heel wat geavanceerde techniek kijken. Ironisch genoeg is het ook een sector waarin de innovatie erg traag gaat. Terwijl dat juist nu hard nodig zou zijn.

Vernieuwende ideeën genoeg om de luchtvaart duurzamer en klimaatvriendelijker te maken, zegt lucht- en ruimtevaartingenieur Joris Melkert van de TU Delft. Maar in de sector zijn de marges zo klein dat voortvarende innovatie er nauwelijks inzit. Melkert debatteert volgende week maandagavond mee in het KennisCafé in de Balie over een toekomst voor de luchtvaart.

De luchtvaart vervuilt, warmt het klimaat op. Heeft vliegen niet gewoon een probleem?

Als er een probleem is, is het dat vliegen aan zijn eigen succes ten onder lijkt te gaan

'Nou, niet in de zin dat vliegen ten onder gaat. Eerder het tegendeel. Als er een probleem is, is het dat vliegen aan zijn eigen succes ten onder lijkt te gaan.'

Welk succes?

'Uit oogpunt van duurzaamheid heeft vliegen een fantastische ontwikkeling doorgemaakt. Sinds de introductie van de straalmotor is het brandstofverbruik spectaculair gedaald door betere motoren, betere aerodynamica, lichtere materialen. Elke generatie vliegt pakweg 20 procent zuiniger dan de vorige. En dat kan nog verder.'

Hoezo ten onder, dan?

'De efficiency is maar één element van de vergelijking. Om te beginnen zijn vliegtuigen enorm prijzige apparaten - rond de 100 miljoen euro voor een Boeing-737 of Airbus A320. Dat verdien je pas in 20 tot 30 jaar terug, zodat innovatie langzaam gaat, gemiddeld met 1 procent per jaar. Maar tegelijk groeit de vraag met 5 tot 7 procent per jaar. Netto groeit alles.'

Daar valt niet tegenop te innoveren?

Als er niets wezenlijks verandert, is de milieubelasting door vliegverkeer in de wereld in 2035 verdubbeld en in 2050 verviervoudigd

'Als er niets wezenlijks verandert, is de milieubelasting door vliegverkeer in de wereld in 2035 verdubbeld en in 2050 verviervoudigd. Dat wil je niet, maar het valt ook niet mee om er paal en perk aan te stellen.'

In het klimaatverdrag van Parijs is vliegen bijvoorbeeld uitgezonderd van uitstootafspraken.

'Het probleem is dat internationaal vliegverkeer niet goed op landenniveau te regelen is, en dat het daarom naar VN-niveau is getild. Daar zijn wel wat maatregelen voorgesteld, maar die stellen niet heel veel voor. Dat haalt de sector zonder zich in te spannen.'

De luchtvaart gaat vrijuit?

Er is geen vraag en geen enkele speelruimte, de zaak zit op slot

'De twee grote vliegtuigbouwers Boeing en Airbus hebben voor pakweg tien jaar orders in portefeuille. Daar gaat uit eigen beweging niet veel gebeuren, zeker niet omdat de winst op een ticket hooguit 10 dollar is. Er is geen vraag en geen enkele speelruimte, de zaak zit op slot. Het gaat om euro's die het verschil maken tussen bestaan en failliet gaan.'

Laat staan dat echte innovaties mogelijk zijn, zoals elektrisch vliegen of op waterstof?

'De berekeningen die je daarover kunt maken, stemmen niet vrolijk. Waterstof is een fantastische brandstof, maar de helft van je toestel gaat op aan tanks. En elektrisch vliegen gaat vanwege het accudeel hooguit voor korte afstanden, het Kanaal over, net als Bleriot in 1909.'

Maar technisch kan er wel veel meer.

Ik schat dat we rond 2030 voorzichtig wat echte vernieuwing gaan zien

'Technisch kan er inderdaad veel meer dan we nu doen, maar het is altijd duurder dan op kerosine. En daarop wordt al nauwelijks iets verdiend. Ik schat dat we rond 2030 voorzichtig wat echte vernieuwing gaan zien.'

Biobrandstoffen, zit daarin dan misschien perspectief?

'Biobrandstoffen of synthetische mengsels - bijvoorbeeld uit aardgas - zijn wel een optie. Maar ook daar geldt weer: wat kost het?'

Er kan van alles, maar we willen er niet voor betalen.

'Omdat de marges zo klein zijn, blijft er heel veel innovatie liggen - dat is een feit. Als onderzoeker wordt je daar niet echt blij van, nee.'

Frustrerend?

'Een beetje wel, als je ziet wat er op een lab als het onze wordt bedacht.'

Verbieden dan maar, dat vliegen?

Het is net als roken. Vroeger normaal, tot het onverantwoord werd

'Ik zou niet weten hoe je landen als India of China kunt ontzeggen wat wij allemaal wel hebben gedaan. De enige gamechanger die ik zie is het maatschappelijk besef dat het onaanvaardbaar is om zo veel CO2 en waterdamp in de atmosfeer te pompen voor een weekendje weg. Het is net als roken. Vroeger normaal, tot het onverantwoord werd.'

Hoe kritisch bent u eigenlijk op uw eigen vlieggedrag?

'Behoorlijk, maar tegelijk valt dat dus niet mee. Ik moest laatst naar een bespreking aan de zuidkant van Parijs. Dan vlieg je voor 75 euro retour naar Orly, en met de trein kost driemaal zoveel en dan moet je de hele stad nog door. Ik ben toch maar weer gaan vliegen.'

KennisCafé Nooit meer vliegen maandag 15 januari, 20-22 uur. Kaarten en info: debalie.nl