In 100 dagen in balans

Wetenschapsjournalist Jop de Vrieze volgde een programma om in honderd dagen in balans te raken. Toen overkwam hem een groot, persoonlijk drama. Héb je dan iets aan zo'n traject?

Beeld Jaap Scheeren

Het alfabet achterstevoren opdreunen, dat is verdraaid lastig. Maar goed, dat is dan ook de bedoeling. Op mijn hoofd heb ik een kapje waarop tientallen draden zijn aangesloten om de hersengolven te meten die ik zojuist in rust en nu, tijdens deze oefening, produceer. Op basis van deze 'breinbalanstest' moet blijken of mijn hersenen adequaat reageren op de lichte stress, en vooral ook of ik voldoende tot rust kom als ik even met mijn ogen dicht wacht op een volgende instructie.

De test is onderdeel van een screeningsprogramma dat vanmorgen om even voor achten, hier bij Mind&Health met uitzicht op het Naardermeer, begonnen is met het afnemen van twee buisjes bloed. Na het ontbijt vulde ik drie uitgebreide psychologische vragenlijsten in, die ik later op de dag met een psycholoog besprak. Ik doorliep een rust- en inspanningstest inclusief ademhalingsanalyse en een bewegingsanalyse uitgevoerd door een fysiotherapeut. Tot slot bepaalden twee diëtisten mijn lichaamsvetverdeling en spraken we het voedingsdagboek door dat ik de afgelopen week bijhield.

Noem het een APK voor lichaam en geest, het programma dat ik volg. Maar waar een APK meestal leidt tot vervanging van een paar onderdelen, schrijven de professionals in dit geval op basis van hun bevindingen een vijftig pagina's tellend rapport over mijn lijf en leden. En dan begint het pas: ik zal gekoppeld worden aan een caddy, een professional die me honderd dagen lang met raad en daad bijstaat terwijl ik werk aan mijn 'persoonlijk leefplan'.

Hoe lang houd ik dit nog vol?

Mind&Health is het bedrijf van Peter Kuijper (50), een kale, energieke man, type hardloper. Hij was niet altijd zo. Kuijper richtte in 1992 een metaalhandel op en reisde sindsdien aan een stuk de wereld over, van meeting naar meeting en van zakendiner naar zakendiner. Lunchen deed hij meestal bij McDonald's, sporten zag hij als tijdverspilling. Tot hij zich in 2004 de vraag stelde: 'Hoe lang houd ik dit nog vol?'

Hij las boeken, ging sporten, sprak experts en trad zeven jaar later terug als directeur van de metaalhandel om zijn bedrijf in gezondheidsadviezen op te richten. Het concept hiervoor bedacht hij samen met psychiater Bram Bakker, een van zijn toenmalige hardloopmaatjes.

'Zo'n 70 procent van de ziekten is een gevolg van onze leefstijl', zegt Kuijper. 'En toch wordt maar 4 procent van het budget voor gezondheidszorg uitgegeven aan preventie. Dat vind ik gek.'

Dat komt deels doordat preventie verdomd lastig is. Gedragsverandering vergt wilskracht en toewijding en vaak hangen slechte gewoonten met elkaar samen. Die knieblessure kan zomaar het gevolg zijn van overwerktheid, en zorgt er vervolgens voor dat bewegen erbij inschiet. Daarom bedachten Bakker en Kuijper een multidisciplinaire aanpak. De testen fungeren daarbij als een analyse van de staat waarin de klant verkeert, maar minstens zozeer als een overtuigend middel om diezelfde klant wakker te schudden.

Het is een aanpak die vooral werkgevers moet aanspreken. De corporate athlete is in opkomst - veel bedrijven zien in dat fitte werknemers niet alleen minder vaak ziek zijn, maar ook productiever en creatiever. Veel klanten komen dan ook via hun werkgever binnen.

Screeningsdag

Een beetje verdwaald voel ik me wel op deze screeningsdag. Met mijn 32 jaar en blakende gezondheid ben ik niet de doorsneeklant. Samen met collega-wetenschapsjournalist Stephan van Duin (30) meldde ik me in Naarden om research te doen voor ons boek De Karakterman. Daarin willen we mannen vertellen hoe ze op basis van wetenschappelijke inzichten gezonder, succesvoller en gelukkiger kunnen worden.

De meeste klanten hier bleken ouder dan 40 jaar, hebben wat overgewicht, neigen vaak naar overwerktheid en zijn ontevreden over de balans in hun leven. Dat komt deels door hun jachtige leven. Het zijn vaak managers of ondernemers. Niet gek, want de prijs van het traject is 4.000 euro. 'Dat lijkt een flink bedrag', zegt Kuijper. 'Maar het is een investering. Wie een burn-out krijgt, depressief wordt of op zijn 50ste een hartaanval krijgt, is veel duurder uit. Dat soort dingen proberen wij te voorkomen.'

Koning begeleidde inmiddels zes deelnemers, variërend van 35 tot 60 jaar. De manier waarop dat ging, liep sterk uiteen. 'Je merkt dat sommigen al snel grote stappen zetten', zegt Koning. 'Anderen hebben die honderd dagen nodig om dingen te laten te rijpen. Een vijftiger die elke middag in zijn leaseauto luncht, weet vaak helemaal niet goed wat hem drijft.'

Alles is er in die honderd dagen op gericht om gewoonten en vaste patronen tegen het licht te houden en indien nodig te veranderen. Hoe dat in zijn werk gaat, is grotendeels aan de klant. Contact is er via mail, bellen, appen, het doorsturen van filmpjes. Het kan door de klant rechtstreeks aan te spreken - 'Hé, liggen je sportspullen al klaar?' - of juist niet. 'Je wilt ook uit hun irritatiezone blijven', zegt Koning. 'Als er chemie ontstaat, kun je in die honderd dagen echt het verschil maken.'

'Mensen nemen vaak pas de regie als de pijn te groot is', zegt Esther Koning, hardloopcoach en een van de caddy's van het bedrijf. Haar credo: 'De eerste veertig jaar zorgt je lichaam voor jou, de tweede veertig jaar moet je het omdraaien.'

Tekst gaat verder onder foto

Beeld Jaap Scheeren

Je vrouw zegt het al jaren

Bart Visser doorliep in 2014 zo'n traject. Hij verkocht vorig jaar zijn vijfhonderd werknemers tellende telecombedrijf. 'Ik was ooit op de zolderkamer begonnen en langzaam maar zeker was het me boven de pet gegroeid. Ik heb altijd ondernemer willen worden, geen directeur. De laatste jaren kwam mijn handelswijze in conflict met mijn karakter.'

Via een vriend hoorde hij over het programma en hij besloot zichzelf het traject cadeau te doen. '80 procent van wat je hier leert, is hetzelfde wat je vrouw ook al jaren tegen je zegt, maar nu ga je er eens echt mee aan de slag', zegt Visser. 'En je graaft dieper om erachter te komen waaróm je dingen doet.'

Tijdens de honderd dagen ging Bart bij zichzelf te rade wat hij echt wilde. Uiteindelijk richtte hij met een paar vrienden een nieuwe onderneming op, waarin hij weer rechtstreeks contact heeft met zijn klanten. In april brengt hij zijn eerste slimme fietssloten op de markt, die hij samen met slotenfabrikant AXA gaat produceren. 'Zo'n ontwikkelproces geeft bakken energie.'

Ook bij communicatiestrateeg Marije Mansfeld (47) schoot sporten er altijd bij in. Daardoor was ze aan het eind van de dag vaak futloos. Ze had ook wat last van hoofdpijn en stijfheid. 'Als ik moe was, plofte ik neer op de bank om tv te kijken of een boek te lezen.' Ook zij volgde het honderddagentraject. Tijdens die periode besefte ze dat ze veel meer winst zou boeken door een sport te kiezen die haar plezier zou geven. Inmiddels heeft ze weer een surfplank en is ze meerdere ochtenden per week in het zwembad te vinden. Ook paste ze haar eetpatroon aan: 'Nu drink ik alleen nog in het weekend. Aan helemaal stoppen denk ik niet. Ik blijf een bourgondiër.'

Burn-out

'Bravo, je bent op alle vlakken een laagrisicogeval', zegt de cardioloog die tegenover me zit. Hij bladert door mijn rapport. 'Je bloedwaarden zijn prima, je Body Mass Index is 22 en je hebt weinig vet rond je organen. Je conditie is ook uitstekend. Je eet gezond genoeg, alleen je alcoholinname is wat te hoog.'

Valt er dan echt niks te verbeteren? Thuis lees ik het rapport in detail. Uit de breinbalans- en de ademhalingstest blijkt dat ik een hoog activiteitsniveau heb. 'Wanneer je stil zit, adem je alsof je wandelt. Je lichaam is dus steeds in verhoogde paraatheid', vertelde ademhalingsexpert Nico van der Breggen me al op de screeningsdag. Zou dat verklaren waarom ik moeite heb met het nemen van rust?

Een jaar of drie geleden ontsnapte ik ternauwernood aan een burn-out. Inmiddels gaat het beter, maar ook nu nog gaat mijn productiviteit regelmatig ten koste van mijn creativiteit en plezier, zowel in mijn werk als daarbuiten. Ondertussen zette ik een punt achter mijn relatie en ontmoette ik al snel een nieuwe liefde, met wie ik inmiddels samenwoon. Door al die veranderingen dringt de vraag zich op: wie ben ik, wat wil ik? Zou dit traject me op dat vlak verder kunnen helpen?

Kuijper koppelt me aan caddy Bé van Lotringen. Ik ontmoet de psycholoog een paar weken later in haar praktijk in Amsterdam. Net als bij de screeningsdag vraagt ze me een cijfer van een tot tien te geven aan de tien 'energizers': slapen, voeding, bewegen, humor, passie, ontspanning, sociale contacten, thuis, werk en zingeving. Ik geef mezelf overal een 7 of een 8, alleen thuis krijgt een 9 en slaap een 6. 'Jij kampt niet met een gebrek aan toewijding en discipline, je bent eerder overbetrokken', concludeert Van Lotringen. 'Jij moet op zoek naar het verschil tussen willen en moeten.' Ik moet een week lang mijn gedachten en gevoelens registreren. Aan het eind van elke dag blik je daarop terug om inzicht te krijgen in je energieniveau en in mogelijke struikelblokken of 'lekkages'.

Een aantal weken mail ik met mijn caddy of stuur haar berichtjes. De paradox in mijn traject, concluderen we, is dat ik op een bewuste manier mínder bewust in het leven wil komen te staan. Dat klinkt als iets onmogelijks, maar het kan wel degelijk. Zoals een mountainbiker die tijdens een hachelijke afdaling zijn blik ver vooruit gericht houdt en voor het omzeilen van de gevaarlijke keien op zijn onbewuste waarneming vertrouwt. 'Je hebt een sterke intuïtie, laat dat ook toe', schrijft Van Lotringen in een van haar mails.

Beeld Jaap Scheeren

Vrienden in zwaardere en lichtere tijden.

Tijdens het traject raakt mijn vriendin zwanger, waardoor andere vragen naar de voorgrond schuiven: hoe moet mijn leven er straks uitzien? Wie zijn belangrijk in mijn leven? We spreken ook over vriendschap. Wat kenmerkt een echte vriendschap en wie zijn mijn echte vrienden? De collega's met wie ik veel omga of juist die studievrienden die ik nog nauwelijks spreek? Wie zullen er overblijven nu mijn leven op het punt staat op zijn kop gezet te worden? Met die vragen ga ik de tweede vijftig dagen in.

Dan, eind augustus, vlak voor het einde van mijn honderd dagen, gebeurt er iets dramatisch: ons zoontje komt levenloos ter wereld. Onaangekondigd is daar ineens het examen van mijn traject. The proof of the pudding. Ineens zie ik waar alles in het leven om draait: verwachtingen. Verwachtingen van jezelf, verwachtingen van elkaar, verwachtingen van het leven, teleurstelling en frustraties om verschillen in verwachtingen en het niet uitkomen ervan. Veel conflicten en misverstanden ontstaan door onuitgesproken verwachtingen.

Dat inzicht wordt geïllustreerd door twee vriendschappen: de ene vriend laat het afweten op de dag dat mijn zoontje wordt gecremeerd, omdat hij 'het niet gaat redden'. De ander roept met al zijn goede bedoelingen weerstand bij me op: hij is even niet de persoon aan wie ik behoefte heb. Eigenlijk was dat gevoel er de maanden daarvoor ook al, maar door de omstandigheden is het ineens veel sterker. Als hij zegt: 'Ik kan me wel voorstellen dat je heel verdrietig bent, maar niet dat je je vader voelt,' is dat niet alleen ontzettend pijnlijk, maar ook een bevestiging dat we op een andere golflengte zitten - we voldoen al lang niet meer aan elkaars verwachtingen.

Beide vriendschappen draai ik na gedachtenwisselingen met mijn caddy op een laag pitje. Niet door ze te laten verwateren, maar door eerlijk te zijn. 'Een goede vriendschap draait aan de ene kant om moeite doen voor elkaar, en heeft aan de andere kant iets heel vanzelfsprekends', mail ik op een gegeven moment naar Van Lotringen. 'Het moet geen gesleur worden.'

Andere vriendschappen bloeien juist op. Zoals die met de vriend bij wie we een week na de uitvaart spontaan op bezoek gaan. Anderhalf uur lang praat hij alleen over zijn verhuizing, terwijl 'het onderwerp' in de lucht blijft hangen. Terwijl we met een dubbel gevoel naar huis fietsen, stuurt hij me een berichtje. 'Fijn dat jullie erop uit trekken. Even weerbaar als weerloos.' Na die opmerking, die de onmacht doorbreekt, wordt hij een van mijn belangrijkste vrienden, in zwaardere en lichtere tijden.

Het eindgesprek

Eind november vindt mijn uitgestelde eindgesprek plaats met Van Lotringen en Peter Kuijper. Of mijn collega en ik het traject zouden aanraden aan anderen? 'Voor ons als zzp'ers zou die 4.000 euro toch een behoorlijke drempel zijn,' zeg ik. Collega Van Duin verwoordt het zo: 'De robotische verbeteringsslag - alles optimaliseren - die we verwachtten, blijkt onrealistisch. Wie zich houdt aan de voedingsrichtlijn, zal bijvoorbeeld alcohol moeten laten staan. Tegelijk kan een avondje in de kroeg de ontspanning geven die de beste ademhalingsoefeningen niet kunnen bieden.'

Toch is zo'n vinger aan de pols wel een investering waard, denk ik. Meer dan alleen een diëtist of alleen een psycholoog, die vaak maar één kant van de zaak bekijkt. Ik vond dat Kuijper het mooi verwoordde: 'Ook bewust levende mensen zijn vaak onbewust onbekwaam.'

Hoeveel mensen die er op het eerste gezicht goed voorstaan, worstelen niet diep van binnen met een of meer dilemma's? En wat ik ook leerde: wanneer er ingrijpende dingen gebeuren in je leven, kan dat niet alleen verdriet, maar ook inzichten opleveren, over wat en wie er echt toe doen.

Kuijper: 'En wat neem je mee als belangrijkste les uit dit traject?' Even denk ik na. 'Dat je van alles kunt afwegen, maar dat je uiteindelijk op je gut feeling moet durven vertrouwen. Karakter tonen', zeg ik dan. 'Een paar weken geleden liet ik een T-shirt bedrukken met de tekst: think, feel, do. Dat is waar ik voor sta.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.