Reportage

'Ik zal altijd wat steun nodig hebben'

In de regio Dordrecht dreigen 140 van de 450 plaatsen voor beschermd wonen te verdwijnen. Dat levert onrust op bij de bewoners van De Volgerlanden. Terwijl die juist stabiliteit nodig hebben. 'Structuur is van levensbelang.'

Ex-heroïneverslaafde Nico die nu in Domus van het Leger des Heils woont. Beeld Julius Schrank

Een enorme pluchen tijger kijkt vanaf de keukenkast neer op de huiselijk ingerichte woonkamer van Jennifer (29). Haar appartement ligt aan het einde van een gang in het gloednieuw ogende complex De Volgerlanden voor beschermd wonen. Hier, aan de rand van een nieuwbouwwijk in Hendrik-Ido-Ambacht, wonen 61 bewoners met psychiatrische problemen onder begeleiding van GGZ-organisatie Yulius.

'Ik voelde me snel thuis', zegt Jennifer even later in de centrale hal, uitbundig verlicht door de zonnestralen die door de grote dakramen schijnen. Ze laat een gemeenschappelijke ruimte zien, waarvan de muren zijn gedecoreerd met geprinte wolken. In een andere woonkamer met zilver geverfde muren spelen bewoners een spelletje Mens erger je niet!. Er is een fitnessruimte en een restaurant met een appelgroene vloer, waar ook bewoners uit de buurt voor nog geen 2 euro een uitsmijter komen eten. Als het warmer is, zit Jennifer graag met de medebewoners in de binnentuinen, met houten banken en asbakken.

Jennifer heeft een angststoornis. Als ze stress ervaart, of er te veel indrukken tegelijk binnenkomen, kan ze gaan hyperventileren. In het beschermd wonencomplex leert ze zelfstandig haar huishouden te doen en structuur aan te brengen in een dag. 'Ik kan soms nauwelijks geloven hoe ik hier vooruit ben gegaan', zegt ze stralend. Als ze niet naar buiten durft, vraagt ze een begeleider om een stukje met haar mee te fietsen. Alleen al het feit dat die mogelijkheid er is, geeft haar rust. 'Zonder deze instelling was het misschien wel slecht met me afgelopen.' Nu hoopt ze binnen afzienbare tijd weer zelfstandig te kunnen wonen.

Aan het biljart bewoonster Jennifer van De Volgerlanden in Dordrecht. Links Roos, moeder van een zoon in De Volgerlanden en woordvoerster van de familieraad. Beeld Julius Schrank

Te weinig geld

Maar een brief van de leiding aan de bewoners over het schrappen van het aantal plaatsen voor beschermd wonen in de regio heeft veel onrust gebracht. Dordrecht, de verantwoordelijke gemeente, zegt dat staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid) zo weinig geld heeft gegeven, dat in de regio mogelijk 140 van de 450 plekken verdwijnen. Ook de familie van de bewoners, verenigd in de familieraad, is er niet gerust op. 'Dit is heel zorgelijk', zegt hun woordvoerster Roos (56), wier zoon er woont.

Het beschermd wonen is veranderd met de tijdsgeest. Tot enkele jaren geleden woonden mensen met problemen permanent in zulke instellingen. Nu is de begeleiding gericht op 'uitstroom', dat wil zeggen dat mensen met psychiatrische stoornissen zo veel mogelijk leren zelfstandig te wonen. Moeder Roos: 'Maar de realiteit is wel dat er ook mensen zijn voor wie zelfstandigheid een brug te ver is.'

'De politiek heeft niet door wat dergelijke onzekerheid doet met psychiatrische patiënten die gebaat zijn bij rust en stabiliteit', zegt Luuk (30). De blonde man omschrijft zichzelf als autistisch en bipolair. 'Je woont alleen maar beschermd als het echt nodig is', vervolgt hij. De duidelijke structuur is voor hem 'van levensbelang'. 'In het verleden ben ik een paar keer teruggevallen.' Nu wordt Luuk gecoacht om 'buiten' te leren wonen. 'Maar ik zal altijd een beetje steun nodig hebben.'

Begrip

Ook de tengere Marissa (23) - autisme en borderline - kan niet zonder het geboden steuntje in de rug, zegt ze. 'Ik heb weer een toekomstbeeld gekregen.' Zonder hulp had ze bijvoorbeeld niet de stap kunnen zetten om vrijwilligerswerk te gaan doen. 'De begeleiders tonen begrip als ik angsten heb, waar andere mensen simpelweg zeggen: Kom op.'

'Duidelijk is dat de bewoners deze zorg echt nodig hebben', zegt wethouder Karin Lambrechts (Beter voor Dordt). Ze zegt dat ze zich 'gedwongen' voelt door het Rijk om mogelijk plaatsen te schrappen. Door het voorziene tekort heeft Dordrecht maar voor een half jaar, tot 1 juli, met de zorgaanbieders contracten gesloten. 'Het financiële gat is met 4 miljoen euro te groot voor onze gemeente om te kunnen dichten.'

Vorige zomer al heeft Dordrecht bij de staatssecretaris gemeld dat het berekende budget niet klopt. 'We hebben hem toen ook de volgens ons juiste cijfers geleverd, maar er is sindsdien niets mee gebeurd.'

Schadelijk

Niet alleen voor de cliënten, ook voor de hele regio zou het schrappen van deze plekken schadelijk zijn, zegt Lambrechts, bijvoorbeeld als overlast gevende verslaafden weer op straat komen te leven. Dat geldt zeker voor de circa 25 chronisch verslaafde, voorheen langdurig daklozen die sinds enkele jaren in Domus wonen, een woonvoorziening van het Leger des Heils in Dordrecht.

Bij de klanten van Domus heeft alle voorgaande hulpverlening weinig uitgehaald. 'Sommige bewoners waren aanvankelijk zo ontwend om in een bed te slapen, dat ze hun matras op de grond legden', zegt afdelingsmanager Robert de Wee. Hij kijkt nergens meer van op. Maar twee keer in het 4-jarige bestaan maakte een bewoner het zo bont dat hij Domus is uitgezet. 'Veel bewoners zijn beschadigd, ze hebben een zwaar leven achter de rug. Als de stoelen door de kamer vliegen, gaan we even een frisse neus halen en daarna zetten we het gesprek voort.'

Structuur

Nico (52), voorheen heroïneverslaafd en dealer, is een van de meest gestructureerde bewoners. 'Als ik tegen anderen zeg dat ze hun kamer moeten opruimen, vinden ze me bijdehand', bromt hij, op weg naar de eetkamer. Daar dekt hij elke avond de tafel. Ook werkt hij in vier keer per week in het '50/50 Workcenter', de werkverschaffing van het Leger des Heils. Hij pakt er bijvoorbeeld oordopjes in.

Op zijn 22ste begon Nico met heroïne, bij elkaar zat hij ruim zeven jaar vast voor dealen. 'Zo kan het niet meer verder', dacht hij een jaar of vier geleden. Zo kwam hij in Domus terecht. Nu gebruikt hij alleen nog maar een beetje coke, soms. En, vervolgt hij trots, hij is zowat schuldenvrij.

In zijn kamer staan een rotan tafel en een bank, boven zijn bed prijkt een foto van zijn vader. De twee hebben wekelijks contact, sinds hij beschermd woont. De verbeterde familieband betekent veel voor hem. 'Morgen gaan we samen de nieuwe scootmobiel van pa testen', zegt hij enthousiast.

Maar ook in Domus heeft het nieuws van de mogelijke vermindering van plekken beschermd wonen onrust gebracht onder de bewoners. 'Ik heb hier zo veel opgebouwd', zegt Nico, 'ik wil er niet aan denken dat de politiek het weer gaat afbreken. Misschien moeten we met z'n allen herrie gaan maken in Den Haag.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden