Die ene patiënt Robert van de Graaf

Ik ontdekte dat de man een normale baan had en een gezin. Achteraf heb ik me geschaamd voor mijn speurwerk

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: verslavingsarts Robert van de Graaf (44).

Beeld Olivier Heiligers

‘Al meteen bij de eerste afspraak gaf hij me een onaangenaam gevoel. Het was best een vriendelijke man, maar er was iets aan hem wat ik niet vertrouwde. Hij was extreem mager, met van die ingevallen wangen, en had een nogal onverzorgd uiterlijk. Ik was in opleiding tot chirurg en zou assisteren bij de zware operatie die hij moest ondergaan. De jaren daarvoor had ik gezien hoe mensen in mijn omgeving waren overleden aan aids en het beeld van die broodmagere patiënten was me altijd bijgebleven. En nu moest ik een man opereren die helemaal voldeed aan het beeld van een aidspatiënt.

‘Ik dacht meteen: hij zal toch geen hiv hebben? Bij een eerdere operatie had ik mijn vinger al eens opengehaald en het idee dat zoiets nu weer kon gebeuren, maakte me onrustig. Ik dacht meteen aan mijn zoon, die nog heel klein was toen. Ik moest mezelf beschermen, overwoog zelfs om bij de operatie maar dubbele handschoenen aan te trekken en heel erg voorzichtig te zijn.

‘Ik durfde het hem niet te vragen, ik voelde wel aan dat ik dat niet kon maken. Dus heb ik zijn medisch dossier doorgenomen. Op zoek naar een diagnose die mijn argwaan zou bevestigen. Zelfs oude brieven van zijn huisarts las ik door. Er was niks te vinden, nergens een aanwijzing voor een hiv-infectie. Ik ontdekte dat de man een normale baan had en een gezin. Hij had darmkanker, en was vermoedelijk zo mager door die ziekte in zijn lijf.

‘En toen klonk in mijn hoofd de les van mijn oude hoogleraar chirurgie: altijd zo blanco mogelijk kijken, niet meteen denken dat je het weet. Die woorden had ik opgeslagen, zo probeerde ik naar de wereld te kijken. Maar ik merkte hoe snel die les aan kracht verloor, door de drukte van het werk. Als arts zien we snel patronen en dat kan handig zijn, het maakt dat we efficiënt zijn in ons werk. Het kan ook een valkuil zijn, daar maakte deze patiënt me van bewust.

‘Toen ik later van vakgebied veranderde en in de verslavingszorg terecht kwam, zag ik het veel vaker: hoezeer onze gedachten en ons gedrag worden beïnvloed door het beeld dat we van mensen hebben. Bij een alcoholist denken we vaak aan een man van een jaar of 50, gescheiden, werkloos en agressief. En overgewicht wordt geassocieerd met een gebrek aan discipline. We plakken etiketten en veroordelen. En mensen voelen dat, die weten heus wel dat hun gedrag niet gezond is. Maar zien we ook nog de mens achter het gedrag? Realiseren we ons hoe zwaar het kan zijn om van een verslaving af te komen? Wie meteen oordeelt, stelt geen vragen.

‘Ik ondervond dat zelf toen ik een paar jaar geleden naar de huisarts ging omdat ik veel te zwaar was geworden. Ik had lang geaarzeld, ging met een smoesjeskwaal bij hem langs en zei, bijna met de deurkruk in de hand, dat ik ook graag hulp wilde om af te vallen. Maar de huisarts zag een collega-arts tegenover zich, die niet voldeed aan het beeld van de klassieke dikkerd en zei: ach joh, ga gewoon wat hardlopen. Ik wilde dat hij had geluisterd, en dat hij had doorgevraagd, maar hij gooide de deur dicht.

‘Die man van toen is met succes aan zijn tumor geopereerd en ik heb zonder angst voor een besmetting in de operatiekamer gestaan. Achteraf heb ik me geschaamd voor mijn speurwerk. Ik heb in zijn dossier gekeken, puur uit eigenbelang, op het verkeerde been gezet door het onterechte beeld dat ik van hem had. Ik heb er nooit over gesproken maar mijn ervaring met deze patiënt is een professioneel anker geworden: ik weet nu wat een eerste indruk kan doen met je eigen gedrag.’

Eerdere afleveringen van deze rubriek zijn gebundeld in Die ene patiënt (Ambo Anthos, € 16,99). Een aantal verhalen is ook hier te lezen.

Robert van de Graaf. Beeld Robert van der Molen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden