Iedereen moet het circus kunnen ervaren - óók slechtzienden

Wintercircus Arlette Hanson biedt een voorstelling voor visueel gehandicapten

Het circus is voor iedereen, is de filosofie van Wintercircus Arlette Hanson in Heerenveen. Ook slechtzienden. Als enige circus in Nederland bieden ze daarom een voorstelling in een grote theaterzaal aan voor visueel gehandicapten.

Wintercircus Arlette Hanson uit Heerenveen is het enige circus in Nederland dat visueel gehandicapten via een voelplein en live audiodescriptie de mogelijkheid biedt een voorstelling in een grote theaterzaal te beleven. Beeld Cees Wouda

De circusdirecteur parkeert de blindenstok van een slechtziende bezoeker tegen een tafeltje. Ze leidt zijn vingers over de houten silhouetten in een van de vier maquettes. 'Dit is een blauw huisje met puntdak', vertelt ze. 'Het is de kassa van een oud pretpark. Links voel je een metalen achtbaan. Die komt uit het spookhuis. Maar die is kapot. Alles is gammel in dit attractiepark. Het staat op instorten. Je zult straks in de voorstelling Fraaie Fratsen! merken wat er gebeurt. Daar staat dit decor in het groot.' Als de bezoeker wil, mag hij over de gouden tressen strijken van haar glanzende circuspak, en haar schmink aaien. Dan gidst ze hem met stok naar de volgende rij, voor acrobaat Olé Lehmkuhl.

De 27-jarige Duitser, opgeleid aan de circusafdeling van Hogeschool Codarts Rotterdam, laat een groepje blinden en slechtzienden het gewicht van zijn hoepel voelen - 20 kilo - en de elasticiteit van het dikke spinnenweb dat hij heeft gespannen in het gat van twee meter doorsnee. 'Ik heb zelf een bijna blinde broer', zegt de acrobaat in perfect Nederlands. 'Maar dat is niet de belangrijkste reden dat ik meedoe aan dit voelplein. Ik wil dat iedereen circus kan ervaren. Ook als je slecht ziet.' Hij tikt tegen zijn digitale horlogebandje. 'Oeps, tien minuten voor aanvang. Ik moet opwarmen en mijn routinetjes doen. Anders gaat het straks mis. Mijn Cyr Wheel en ik vormen de eerste act.'

Alles betasten

Wintercircus Arlette Hanson uit Heerenveen is het enige circus in Nederland dat visueel gehandicapten via een voelplein en live audiodescriptie de mogelijkheid biedt een voorstelling in een grote theaterzaal te beleven. Hoe groot de behoefte is, blijkt deze eerste donderdag van januari, in Theater Flint in Amersfoort. Een kleine honderd visueel gehandicapten bevolken het voelplein, met begeleiders en geleidehonden. Van kinderen tot oma's, van rolstoelers tot complete gezinnen. Aan alles is gedacht, ook aan drinkbakken voor de honden.

Ze betasten alles: de ballonfiguren van ballonkunstenaar Martijn Martell, de knalrode trapeze van Janine Eggenberger, het eelt op haar handen en het zwarte rubber van de Chinese paal van het Duits-Deense acrobatenduo Kira & Anders. 'Kijk', zegt Kira in het Engels tegen het verliefde stel Stefan (43) en Ugretsia (26), 'Dit is de grip onder onze turnschoenen.' Niemand valt over het woordje 'kijk'. Ook niet moeder Marion, die haar dochter ziet stralen. 'Ugretsia is nog nooit in het theater geweest.' En Dominiek Bos (47, slechts 5 % zicht aan één oog), benadrukt: 'Ze moeten juist zeggen: moet je kijken! Want ik zie echt een voorstelling dankzij dit.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Op het voelplein kunnen visueel gehandicapten voelen wat voor spullen er worden gebruikt. Dit is een foto van een voorstelling in 2016. Beeld Piet-Hein Out

Circusdirecteur Arlette Hanson (49) nam twintig jaar geleden het bedrijf over van haar ouders Ria en Martin Hanson (ooit manager van Gerard Cox en Joke Bruijs). Vijf jaar geleden wilde een lerares van het Koninklijk Visio Onderwijs in Grave, haar wintercircus bezoeken met een klas van dertig slechtziende leerlingen. Hanson weigerde. 'Ik dacht, zij kunnen nooit het circus beleven hoe het is bedoeld, met alle geintjes van de geiten, de trucjes van de teckels, de slapstick, de acrobatiek.' Maar het zette haar wel aan het denken. Daarom nam ze na de tournee contact op met Visio. Samen met de leerlingen en de lerares van de blindenschool ontwikkelde ze het voelplein, voorafgaand aan een voorstelling. 'Blinden lopen vaak achter zaken aan, omdat ze dingen missen. Nu lopen ze vóór. Hebben ze een nieuwtje te vertellen, omdat zij al decor en kostuums hebben kunnen voelen.' Hanson specialiseerde zich ook in audiodescriptie: 'Dat bestond nog niet in Nederland voor theatervoorstellingen.'

Haar Stichting Komt het Zien! heeft vier blindentolken opgeleid. Twee aan twee verslaan die vanuit de regiecabine de voorstelling als volleerde sportcommentatoren. Geen detail blijft onbenoemd. 'Het verende wiel spint op de grond als een kwartje op tafel.' En: 'De kok slaat het groene dienblad tegen het hoofd van Tintin, tegen zijn pruik, zijn buik, ai tegen zijn kruis.' De zaal giert. Gaat het mis, vertellen de blindentolken dat eerlijk. 'Oei, nu laat hij een van zijn negen bolhoeden vallen.' Visueel gehandicapten horen de audiodescriptie via een koptelefoon. Een blind meisje op rij 9 gaat helemaal op in haar verbeelding. Ze lacht als de lassotruc 'touwtjespringen 2.0' wordt genoemd.

Ook kleuren beschrijven

Hilbert Geerling (51), zelf goochelaar en theatermaker, is blindentolk en decorbouwer bij Hanson. Hij leert nog iedere voorstelling bij. 'In het begin negeerden we kleuren en vergaten we te noemen wanneer een dier of acrobaat afging. Hoorden we terug van blinden dat ze dachten dat het paard nog steeds op zijn gat op het podium zat. Ze willen ook kleuren horen, omdat ze zelf wel degelijk daar een beeld van hebben.' Opkomsten en aftochten worden nu ook van links of rechts beschreven. 'Slechtzienden met kokervisie zien een stipje midden in hun blikveld. Dat kunnen ze dan links of rechts mikken.'

Stichting Komt het Zien! breidt dit jaar audiodescriptie uit naar andere podiumdisciplines, zoals theater (De Reuzenperzik van Matzer) en musical. De hit Fiddler on the Roof, met Thomas Acda in de hoofdrol, is medio april in Apeldoorn aan de beurt. Eind januari 'tolken' ze buiten bij de spektakelopening van Culture Hoofdstad Leeuwarden. Het toneelstuk Hendrik Groen staat in de steigers. Geerling: 'Ik bestudeer al maanden script en video, om beschrijvingen exact te timen tussen dialogen. Je kunt niet door acteurs heen praten. Nu hopen dat ze niet te veel gaan improviseren.'

Een visueel gehandicapte jongen voelt het decor. Dit is een foto van een eerdere voorstelling in 2016. Beeld Piet-Hein Out

Na afloop van Fraaie Fratsen! in Theater Flint delen alle circusartiesten handtekeningen uit. Gewoon met stift op een folder. Een handtekening in braille moeten ze nog leren.

Fraaie Fratsen van Wintercircus Hanson, met voelplein en audiodescriptie: op 13/1 in Theater de Bussel, Oosterhout, 14/1 in Cultuur Centrum De Werft, Geel (België) en op 22/1 in Theater Speelhuis, Helmond (Rotary-initiatief). Audiodescriptie bij De Reuzenperzik van Matzer, op 20/1, Den Bosch, bij opening Culturele Hoofdstad Leeuwarden op 27/1, en medio april bij Fiddler on the Roof in Theater Orpheus, Apeldoorn. Informatie: komthetzien.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.