'Iedereen misbruikt domme goedzak'

Zoals iedere klas een pispaal kent, loopt ook in ieder bedrijf wel iemand rond die altijd door zijn collega's wordt uitgekozen om de rotklusjes op te knappen....

Van onze verslaggeefster Jutka Halberstadt

'Dit was de meest onverwachte uitkomst van mijn onderzoek', zegt E. de Bruin die vorige week aan de Vrije Universiteit in Amsterdam promoveerde op het proefschrift Good for you or good for me? 'Mijn mensbeeld is na die ontdekking een stuk negatiever geworden', bekent de psycholoog.

- U had de mens aardiger ingeschat?

'Ja, ik had verwacht dat domheid een beschermende houding oproept. En dat als je eerlijk bent en aardig tegen iemand doet, die persoon aardig terug doet. Dat is dus niet zo. Mensen zijn heel pragmatisch en denken: ''Die kan ik hebben'' en profiteren ervan.

'Een goed voorbeeld is de domme goedzak die de hele tijd bereid is overuren te maken, terwijl hij er niet extra voor betaald krijgt en het ook niet goed is voor zijn carrièreperspectieven. De baas buit hem uit.

'Het is opvallend dat iedereen misbruik maakt van andermans goedheid. Niet alleen de egoïsten die het beste voor zichzelf nastreven, zoals ik had verwacht. Maar die doen het wel meer dan de mensen die zich socialer opstellen, wat voor ongeveer de helft van de mensen geldt.

'Degene die wordt uitgebuit, is te aardig en te dom om er wat aan te doen. Hij wordt hoogstens even chagrijnig, maar de volgend keer zegt hij toch weer ja. Heel tragisch.'

De eerste indruk van een ander heeft grote gevolgen, ontdekte De Bruin. Stel je voor: je staat in de supermarkt en ziet een dame die in haar haast om als eerste bij de kassa te komen een heer met een kinderwagen ruw opzij duwt. De eerste reactie van de toeschouwer is: 'Bah, wat een onaardig mens.' Het zal de dame niet lukken dat oordeel nog te veranderen.

'Als je een nieuw iemand ontmoet, begin je altijd met het idee: hij zal wel aardig zijn. Je verwacht niet dat hij je meteen afsnauwt. Gebeurt dat wel, dan valt dat ontzettend op en is je indruk meteen heel negatief', zegt De Bruin.

Bij het vormen van onze eerste indruk letten we er vooral op of iemand eerlijk en behulpzaam is. Die sociale aspecten tellen veel zwaarder dan iemands intelligentie en bekwaamheid. Een negatieve indruk heeft grotere gevolgen dan een positieve. 'Doet iemand iets oneerlijks, dan is dat bijna niet meer goed te maken door daarna veel eerlijke dingen te doen. Maar een positieve eerste indruk is makkelijk te verpesten.'

- Wat doen we in de praktijk met die informatie?

'Mensen zijn onbewust de hele dag bezig met het beoordelen van anderen als goed of slecht. Als je iemand voor het eerst ontmoet, is het belangrijk te weten of hij coöperatief is. De eerste indruk helpt bepalen hoe je je zelf wilt gedragen.

'Als iemand onaardig lijkt, wil je daar verder niets mee te maken hebben. Het kost veel energie om met domme of onbetrouwbare mensen om te gaan; die energie besteden we liever aan andere dingen. De vervelende mensen schrap je uit je kennissenkring. Dat is een beschermingsmechanisme.

'Maar dit gaat alleen op als je verder niets met zo iemand te maken hebt. Als je niet om iemand heen kan, probeer je hem aardig te vinden en verzin je excuses om geen negatieve eerste indruk te krijgen. Als de nieuwe collega je afsnauwt, houd je jezelf voor dat hij een slechte dag heeft. Uiteindelijk is iedereen heel pragmatisch en wil aardige mensen om zich heen hebben.'

- Is dit oppurtunistische gedrag van de mens veranderbaar?

'Je kunt mensen uitleggen wat ze doen. Maar het is de vraag of de egoïst zijn gedrag wil veranderen. Hij vindt het immers slim om anderen uit te buiten. Je zou kunnen zeggen dat we zijn overgeleverd aan elkaars onbewuste positieve of negatieve oordeel.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden