Ideale kosmische materie

Vladimir Sorokin (1955) is een van meest productieve hedendaagse Russische schrijvers. In het Nederlands verschenen al eerder van zijn hand De rij en De wedstrijd....

Deze pro-Poetin-beweging, door sommigen ook wel de Poetin-Jugend genoemd, doet al enige tijd verwoede pogingen de Russische maatschappij en cultuur te zuiveren van 'sociaal schadelijke en gevaarlijke' schrijvers als Sorokin, Pelevin en Jerofejev. Met demonstraties, boekverbrandingen en gebrekkig gespelde pamfletten waken de jeugdige actievoerders over de zuiverheid van de Russische letteren. En nu hadden ze dus de hulp ingeroepen van het Openbaar Ministerie. Hun aangifte gold Sorokins roman Blauw spek, en dan met name de passage waarin Chroesjtsjov en Stalin seks bedreven. Hoewel het koddig lijkt de seksuele handelingen van de twee bejaarde Sovjetleiders als prikkelend te bestempelen, zodat ze vallen onder de term pornografie zoals bedoeld in het wetsartikel, was de zaak voor Sorokin wel degelijk serieus te nemen.

Van persvrijheid is in Rusland tegenwoordig geen sprake meer, en sommigen beweren dat de Poetin-jongeren zo ongestoord hun gang kunnen gaan doordat ze van hogerhand worden geregisseerd. Bij toewijzing van de aanklacht hing de schrijver een gevangenisstraf van twee jaar boven het hoofd. De aangifte van Samen op Weg richtte zich behalve tegen de schrijver ook tegen zijn uitgeverij Ad Marginem en een boekwinkel waar de wakkere jongeren een exemplaar van Blauw spek hadden gekocht. Het Openbaar Ministerie startte daadwerkelijk een strafrechtelijk onderzoek, maar besloot na raadpleging van een speciaal daartoe aangestelde commissie van experts, letterkundigen en seksuologen niet tot vervolging over te gaan. De Russische Booker Prize werd overigens niet door Sorokin gewonnen, en het enige pluspunt van de hele affaire was voor hem dat de verkoopcijfers van zijn boeken omhoog schoten.

Ook IJs loopt goed. De roman handelt over een sekte van 'levenden onder de doden': wezens, ontstaan uit het Oerlicht dat ooit het heelal schiep. In de miljarden jaren na het ontstaan van de aarde zijn ze ogenschijnlijk geëvolueerd tot gewone aardbewoners, blinde, wrede vleesmachines, die niets doen dan moorden, paren en nieuwe moordmachines baren. Maar in de harten van de lichtwezens sluimert nog altijd het Oerlicht. De enige manier om hun harten te ontdooien is ze te laten vibreren met de ideale kosmische materie (ijs) van de Toengoes-meteoriet, die sinds 1908 in de permafrost van Siberië ligt. Men neemt de zaak daadkrachtig ter hand: met ijshamers, vervaardigd uit Toengoes-meteoriet, beuken de broeders de borstkassen van vermeende lichtbroeders in, en uitverkoren zijn zij bij wie het hart begint te zingen; de rest overleeft het niet.

Als alle 23 duizend broeders en zusters aldus gewekt zullen zijn, zullen zij weer stralen worden van het Oerlicht, en zal de verdorven aarde verdwijnen. Tot die tijd beperken zij zich tot vegetarisme, onthouding van vleselijke liefde en communiceren ze onderling in hun voor gewone stervelingen onbegrijpelijke hartstaal.

De queeste van de broederschap begint eind jaren twintig en voert de lezer door Ruslands bloedige geschiedenis naar het heden. Maar in deze geschiedenis staan Goed en Kwaad op hun kop – een SS'er op Russische bodem kan evengoed tot de uitverkoren broederschap blijken te behoren als een whizzkid uit de 21ste eeuw. En dat de meeste proefkonijnen het experiment niet overleven, is van geen belang.

Sorokin mag graag spelen met cult en kitsch uit de Sovjet-tijd en deze vermengen met hedendaagse B-literatuur -sciencefiction, porno, esoterie. Hij is overal in thuis. IJs leest als een detective, als een zoektocht naar pure liefde en een verloren paradijs (waarbij het door de kinderen van het licht gepleegde geweld ook bij de lezer hard aankomt). En voor wie wil is IJs een persiflage op de samenzweringstheorieën en heilsleren die in Rusland nu opgeld doen.

Toch is de toon van het boek serieus en verre van ironisch. IJs is, ondanks het zweverige thema, geen zweverig boek. Sorokin weet zijn lezers voortdurend te prikkelen en zelfs zijn bizarste vondsten houden iets akelig herkenbaars, of het nu gaat om het onsmakelijke ijshamergeweld of om iets onschuldigs als de Toengoes-meteoriet. Deze bestaat echt en is een voorwerp van nationale trots, dat zich kan meten met bijvoorbeeld Stonehenge. Niets is heilig voor Sorokin, en dat wordt hem niet door iedereen in dank afgenomen. Sorokin op zijn best in een mooie vertaling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden