Huisartsen overbelast in 'ongezondste wijk van Nederland' Overvecht

Door overbelasting dreigen patiënten in achterstandswijken minder goede zorg te krijgen

Huisartsen uit achterstandswijken zijn maandag in Den Haag om bij de minister te pleiten voor ruimer budget. In Overvecht, de 'ongezondste wijk van Nederland', is te zien hoe overbelast de dokter is. 'Het bord is echt vol.'

In de wachtkamer van Huisartsenkliniek Overvecht. Beeld Marlena Waldthausen

Vanochtend nog kwam het tot een aanvaring. Een patiënte bleef maar bellen dat ze 'nu!' geholpen moest worden voor haar keelpijn. 'We kennen haar goed', zegt huisarts Jacqueline van Riet. Een kwakkelende gezondheid, financiële beslommeringen, mantelzorger voor haar doodzieke schoonmoeder. Toen de assistente haar voor zelfhulp naar de Thuisarts verwees, liep de emmer over. En dat ging in weinig verhullende taal.

In Overvecht is de huisartspraktijk regelmatig een brandpunt van onmacht. 'Voor onze assistentes is hun werk vaak lastig', zegt Van Riet (64). Al bijna 35 jaar is zij huisarts in deze wijk. En ze heeft de werkdruk steeds verder zien toenemen. Met verontruste collega's uit Amsterdam, Den Haag en Rotterdam roept ze vandaag minister Schippers (Volksgezondheid), zorgverzekeraars en gemeenten op het budget voor huisartsen in achterstandswijken te verruimen. Door overbelaste huisartsen dreigen patiënten in achterstandswijken minder goede zorg te krijgen dan patiënten in meer welgestelde wijken, schrijven ze.

Vraag Van Riet wat de kern van het probleem is en ze laat een wijkplattegrond van Utrecht zien met haar wijk als alarmerende rode vlek. Waar bewoners van vinexwijk Leidsche Rijn bijna 71 jaar van hun leven doorbrengen in goed ervaren gezondheid, is dat in Overvecht nog geen 60 jaar.

Overvecht is de ongezondste wijk van Nederland, becijferde RTL Nieuws op basis van de zorgkosten per buurtbewoner. Diabetes, COPD: het komt hier twee keer zo vaak voor. 'Mensen hebben gemiddeld op hun 35ste hun eerste chronische ziekte te pakken', zegt Van Riet. Meer dan de helft van de wijkbewoners heeft er minimaal twee.

En dat ligt niet aan de lucht. Van de bijna 34 duizend Overvechters heeft de helft een migratie-achtergrond, is bijna de helft laagopgeleid en heeft 40 procent moeite om rond te komen. Ze houden er een ongezondere leefstijl op na en hebben vaker stress over werk of schulden.

Jacqueline van Riet, huisarts in Overvecht. Beeld Marlena Waldthausen

Glijbaan van ongezondheid

'De glijbaan van ongezondheid' noemt Van Riet het. 'Tegenslag gaat niet alleen tussen je oren zitten, maar ook in je lijf.' Het resultaat is een opeenstapeling van sociale en - vaak meerdere - medische problemen. 'En als je klachten hebt, ga je naar de dokter.'

Daarvoor zijn huisartsen ook, zegt Van Riet. 'Die glijbaan kun je afremmen.' Maar door de probleemkluwen is het vaak een ingewikkeld en tijdrovend karwei om te achterhalen waarvoor een patiënt nu eigenlijk komt. Baan kwijt, schoonmoeder ziek, een naderend hartinfarct: alles kan worden teruggebracht tot de noodkreet: 'Het gaat gewoon niet meer, dokter.'

Want als Van Riet en haar vier collega's in de praktijk met 4.600 patiënten iets vaak horen, is het dat. Eigen kracht, de nieuwe mantra in zorg en welzijn, blijkt hier te vaak een wensgedachte. Zoals in Leidsche Rijn, waar patiënten hun eigen diagnose en behandelplan soms al hebben uitgedokterd, treffen ze het hier zelden. Een bijsluiter lezen is voor een groot deel van de bevolking al een brug te ver.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

De duur van een standaardconsult is al verlengd van 10 naar 15 minuten. Maar die tijd is niet gratis en wordt elders gemist. Bovendien moeten huisartsen vanwege de stapeling van problemen al veel meer overleggen met andere hulpverleners. 'Soms wel twintig', zegt Van Riet. 'En al die twintig bellen mij.'

De samenwerking met het Buurtteam verloopt goed. 'Het werkt om samen met de patiënt goed na te gaan welk probleem als eerst wordt aangepakt: de schulden of een depressie.' Maar ook dat kost tijd en brengt weer nieuwe patiënten in beeld die eerder zorg meden.

Ouderen blijven ondertussen langer thuis wonen en psychiatrische patiënten keren terug in de wijk. Nu het beroep op specialistisch zorg moet worden beteugeld, zien de poortwachters de druk toenemen. 'Huisartsen zijn echt bereid meer taken op zich te nemen, maar het bord is nu echt vol', zegt Ella Kalsbeek, voorzitter van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV). 'Vooral huisartsen in moeilijke buurten zien zich geconfronteerd met een cumulatie van problemen.'

Ontoereikende toeslag

Er is een regeling waarmee huisartsen 6,75 euro extra krijgen voor een patiënt uit een achterstandswijk. Maar die toeslag is ontoereikend, zegt Van Riet. 'We komen gewoon niet uit.' De extra tijd voor langere consulten, extra overleg en verpleegkundigen in de praktijk bekostigt ze nu uit innovatiepotjes. 'Maar dat is niet structureel en we doen een boel voor niks.'

En dan hebben de meeste huisartsen in Overvecht nog het geluk in aanmerking te komen voor de achterstandsregeling. Andere moeilijke buurten voldoen vanwege een park (Holendrecht in Amsterdam-Zuidoost) of een meubelboulevard (Kanaleneiland in Utrecht) niet aan het criterium van adressendichtheid.

Alleen een verruiming van de bestaande regeling en het aanpassen van de criteria zou praktijkverkleining en dus meer tijd per patiënt mogelijk maken. Dat is een speerpunt van de LHV, zegt Kalsbeek. 'Alle huisartsen hebben meer tijd voor hun patiënten nodig en die in achterstandswijken wel het allermeest. Dat moet tot uitdrukking komen in de bekostiging.' Van Riet benadrukt: 'Begin daar waar de nood het hoogst is.'

Het onderzoeksinstituut Nivel onderzocht onlangs of de bestaande opslag die huisartsen in achterstandswijken krijgen nog steeds voldoet. De Nederlandse Zorgautoriteit, die de tarieven bepaalt, bekijkt nu samen met zorgverzekeraars en zorgverleners wat de resultaten van het onderzoek betekenen voor de praktijk, laat minister Schippers (Volksgezondheid) via een woordvoerder weten.

Van Riet, 64, kijkt intussen best uit naar haar pensioen. Genoeg jonge huisartsen in het land die een praktijk willen overnemen. Maar niet in een wijk als Overvecht. De moeilijke populatie, de hoge werkdruk en het financiële risico van een overbelaste praktijk vormen een weinig rooskleurig perspectief, merkt ze. 'Niemand staat te springen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.