Interview Jolien Janssen

Huidige testrichtlijnen voor ouderen met haperend geheugen te grofmazig

Huisartsen zien nog regelmatig cognitieve stoornissen bij hun patiënten over het hoofd. Dat komt doordat de onderzoeksmethoden die volgens de richtlijnen worden gebruikt niet fijnmazig genoeg zijn om mensen met subtielere klachten eruit te filteren, constateert huisarts in opleiding Jolien Janssen, die vorige week hierop promoveerde aan de Universiteit Utrecht.  

Huisarts in opleiding Jolien Janssen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Wat mankeert er aan die richtlijnen?

‘De huidige richtlijnen adviseren huisartsen standaard twee testen af te nemen. Het probleem is dat de richtlijnen niet voorschrijven bij wie welke test duidelijkheid kan bieden. 

‘Met neurologen, huisartsen en andere specialisten heb ik een specifieker plan opgesteld, als aanvulling op de richtlijnen. Het belangrijkste is dat huisartsen eerst uitgebreid in gesprek gaan met de patiënt voordat zij op basis hiervan de meest geschikte test kiezen. Eigenlijk hartstikke logisch, maar het gebeurt nog vaak niet.’

En dan?

‘De test die huisartsen nu het meest gebruiken, de MMSE-test (de ‘Mini-Mental State Examination’), is vooral geschikt wanneer een huisarts het vermoeden heeft dat iemand lijdt aan dementie. De test kan de diagnose dan bevestigen. Mensen kunnen veel verbloemen, dus zo’n test valt vaak nog slechter uit dan je al had verwacht. Een andere test, de ‘Kloktekentest’, is een goede check als er nog niet veel aan de hand lijkt. Wanneer een patiënt foutloos een klok kan tekenen met tijdsaanduiding, is er meestal weinig reden tot zorg.

Maar juist bij subtielere klachten, waarbij mensen vermoeden dat er sprake is van achteruitgang en zich daar zorgen over maken, is het lastiger. Doordat ze bijvoorbeeld hoogopgeleid zijn en wel kunnen blijven functioneren, is een test nodig die hen meer zekerheid kan geven. Zo’n test staat nu nog niet in de richtlijnen en daardoor worden juist dat soort problemen niet geconstateerd. Daarom stel ik voor een derde test, de MoCa (Montreal Cognitive Assessment), in de richtlijnen op te nemen voor dit soort gevallen. Deze test vraagt net iets meer van de patiënt. Van collega-huisartsen-in-opleiding heb ik al gehoord dat zij zich met die derde test ook zekerder voelen.’

Zou het niet beter zijn gewoon elke oudere preventief te screenen? Veel ouderen maken zich toch al zorgen.

‘Nee, dat moeten we denk ik niet doen. Bij mensen die wel lichte cognitieve problemen hebben, maar daar in het dagelijks leven geen last van hebben, weten we eigenlijk nog niet zo goed wat we eraan zouden kunnen doen. Overigens blijkt uit mijn onderzoek wel dat screening geen negatieve gevolgen op de stemming heeft, wat vaak wordt gevreesd omdat de uitkomst confronterend zou zijn. De angst van veel dokters dat het vaststellen van een cognitieve stoornis een negatief effect heeft op de patiënt lijkt dus onterecht.

Ik vind wel dat wanneer patiënten met zorgen bij de huisarts komen, die daar serieus over in gesprek moet. En zou moeten kunnen zeggen: ik zie in de test uitslagen die minder goed zijn dan ik had verwacht. Dan kun je mensen doorverwijzen naar een geheugenpoli, of zes maanden later nog eens terugzien.’

Zijn er ook groepen denkbaar die wel standaard zouden moeten worden onderzocht op cognitieve problemen?

‘Juist bij mensen met diabetes type-2 zijn er duidelijk voordelen om bewust te zijn van cognitieve problemen, blijkt uit mijn onderzoek. Voor patiënten met cognitieve stoornissen is het moeilijker een ziekte als diabetes te managen. Ze nemen dan bijvoorbeeld minder nauwkeurig hun medicijnen in, waardoor ze vaker een acuut suikertekort hebben. Met als gevolg dat ze vaker vallen, vaker in het ziekenhuis worden opgenomen, en vaker te kampen hebben met depressieve klachten. Het is een heel kwetsbare groep.

Als wij weten dat ze lijden aan een cognitieve stoornis, kunnen wij beter een behandeling op maat maken. Vervolgonderzoek moet vaststellen of we met extra hulp deze complicaties kunnen vermijden, maar als dat het geval blijkt, dan denk ik zeker dat we deze groep moeten gaan screenen.’

Meer over kwetsbare ouderen:

De man die 19 dagen onterecht in een ziekenhuisbed lag

Eerste hulp voor vallende ouderen: de ‘heupairbag’

Taskforce moet ouderen aan passende zorg en huis helpen

Duizenden ouderen wachten op verpleeghuisplek of thuiszorg – ‘Er is een dramatische situatie aan het ontstaan’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden