Wild Idee

Houden we van bas dankzij ons evenwichtsorgaan?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: we houden van dreunende basklanken omdat we die voelen met ons evenwichtsorgaan.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Lekkere bas: voor de een is dat de festivalbeat die door je hoofd gonst, voor de ander het ritme van drums of de groove van basgitaren. Onze muziekliefde ligt besloten in lage tonen, denkt onderzoeker en muzikant Neil Todd, en volgens hem komt dat doordat ons evenwichtsorgaan dienst doet als basgevoelig gehoororgaan, een reliek uit de tijd dat onze prehistorische voorouders nog rondzwommen als vis en het orgaantje gebruikten om bewegingen en trillingen waar te nemen.

Sterker: omdat vissen en veel andere diersoorten hun versie van het orgaan gebruiken om seksuele partners te verleiden met bromtonen, ligt het volgens Todd voor de hand dat ook onze seksuele verlangens zich erdoor laten sturen, schrijft hij in American Scientist. Prikkel het evenwichtsorgaan op de juiste manier en je hebt als het ware de G-spot in het hoofd te pakken. Daarom geven niet alleen basritmes zo’n kick, zegt Todd, maar doen achtbanen dat ook.

Wat is er zo wild aan?

Het lijkt wat overdreven, dat het evenwichtsorgaan ook aan geluidsregistratie doet terwijl we met ons trommelvliesgehoor al prima kunnen horen. Toch is de gedachte logisch, vond de Canadese arts John Tait zo’n honderd jaar geleden al. Als we zijn geëvolueerd uit diersoorten die er wél mee horen, dan ligt het voor de hand dat wij het ook nog kunnen, dacht hij.

Todds theorie zet het evenwichtsorgaan sowieso in een ander daglicht, zegt Herman Kingma, emeritus hoogleraar vestibulologie van het MUMC+. ‘Mensen associëren het evenwichtsorgaan vaak met alleen misselijkheid, duizeligheid en braken. Maar het kan met muziek en ritme ook positieve gevoelens opwekken.’

Waarom zou het kunnen kloppen?

Kingma zegt meteen dat het idee ‘vanuit zintuigfysiologisch standpunt gewoon klopt’. In zijn vakgebied is allang aangetoond dat het zogeheten statoliet-orgaan binnen in het evenwichtsorgaan gevoelig is voor lage tonen – dove mensen kunnen er bijvoorbeeld alsnog muziek mee waarnemen en ervan genieten.

Verder is het evenwichtsorgaan bij mensen direct verbonden met hersengebieden die emoties en gedrag regelen, zegt Kingma. ‘Dat maakt het voor mij aannemelijk dat we muziek niet alleen horen, maar op deze manier ook vóélen.’

Mensen lijken zelfs een speciaal basgehoor te hebben. Speel muziekachtige ritmes af met lage tonen die het evenwichtsorgaan stimuleren, en mensen herkennen er makkelijker de juiste maat in, schreven onderzoekers in 2018 in het blad PNAS.

Wat spreekt de theorie tegen?

Maar het is de vraag of al onze muzikaliteit te herleiden valt tot de basliefde van ons evenwichtsorgaan, zoals Todd stelt. Hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing van de Universiteit van Amsterdam betwijfelt het. Er is volgens hem niet veel onderzoek gedaan dat bevestigt hóé het evenwichtsorgaan nou precies mensen hun maat- en muziekgevoel zou geven.

Honing mist in de theorie vooral een goede verklaring voor hoe het kan dat mensen en enkele diersoorten regelmaat kunnen waarnemen, maar apen bijvoorbeeld niet. ‘Die hebben ook allemaal zo’n evenwichtsorgaan, maar geen maatgevoel.’

‘Bij mensen zijn allerlei hersennetwerken bij maatgevoel betrokken, weten we uit onderzoek van de afgelopen jaren’, zegt Honing. Hij vermoedt daarom dat de balans anders ligt: de basis voor muzikaliteit ligt volgens hem in het brein, ongeacht met welk orgaan je precies luistert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden