Interview Iris Sommer

Hoogleraar neurowetenschappen Iris Sommer: ‘De buitenwereld is geen objectieve werkelijkheid’

Besef dat andere mensen de wereld totaal anders kunnen waarnemen dan jijzelf. Dat zou een hoop ergernis en misverstanden voorkomen, zegt hoogleraar neurowetenschappen Iris Sommer in haar boek over de zintuigen.

De jas van koningin Maxima tijdens het werkbezoek aan de deelstaat Beieren. Het patroon dat op de jas is aangebracht wordt door veel Duitsers geassocieerd met een hakenkruis. Beeld ANP

Geurloze wijn, hallucinaties die levensecht lijken, een complete hoempapapa-band in je hoofd die niemand anders kan horen. Iris Sommer, psychiater aan het UMC Groningen, ziet dagelijks patiënten die de werkelijkheid anders waarnemen dan anderen. Het inspireerde haar tot het schrijven van De zeven zintuigen, over waarnemen en onwaarnemen, dat onlangs is gepresenteerd in het Nemo Science Museum in Amsterdam. In het boek beschrijft ze hoe onze zintuigen werken en hoe ze soms een duister spel met ons kunnen spelen.

Waarom juist nu dit boek?

‘Omdat begrip van onze zintuigen kan helpen om mensen iets meer ­rekening met elkaar te laten houden, en dat kunnen we in deze tijd wel gebruiken. We hebben al snel de neiging om te denken: de buitenwereld is een objectieve werkelijkheid. Ik zie het zo, dus het is zo. Maar zo werkt het niet. Dat zie ik dagelijks bij patiënten die hallucineren, maar ook mensen zonder psychische klachten kunnen de zintuigen anders zijn afgesteld.

‘Zelf woon ik nu op het platteland en geniet ik van de dierengeluiden bij mijn buurman, die boer is. Maar een van mijn andere buren wordt gek van de haan die dag en nacht kraait. Dan kan ik denken: ach, stel je niet aan. Maar misschien heeft zij bij die frequenties wel een lagere pijngrens. Die verschillen tussen mensen kun je meten met een zogeheten Fletcher-Munsoncurve, die de gehoordrempel en pijngrens bij verschillende frequenties meet. Iedereen scoort daar anders op.’

Geluidsoverlast, geuroverlast; in de privésfeer zullen er vast veel verschillen in waarneming zijn. Maar leidt het ook weleens tot politieke conflicten?

‘O, zeker. Neem de mantel die koningin Máxima ooit droeg bij een staatsbezoek aan Duitsland. Een grijze jas met een patroon op de rug waar de Duitse media geschokt op reageerden. Net een hakenkruis! Het leidde ertoe dat de Deense ontwerper zelfs een verklaring moest afgeven dat hij zich ‘vanzelfsprekend’ niet had laten inspireren door nazisymbolen.

‘Opmerkelijk is dat Máxima precies diezelfde jas eerder droeg bij een bezoek aan Denemarken. Daar maakte niemand de associatie met hakenkruizen. Ook je verleden en je verwachtingen spelen dus een grote rol bij hoe je waarnemingen interpreteert. De een ziet een hippe jas, de ander een Hakenkreuz-mantel.’

Heeft u bij het schrijven van dit boek zelf ook nog iets nieuws geleerd over een zintuig?

‘Absoluut. Vanuit mijn specialisme wist ik al veel over zien en horen, maar het evenwichtsorgaan was relatief nieuw voor me. En wát een geweldig orgaan is dat. Drie halve cirkels, waarin kleine steentjes tegen haarcellen aan bewegen in een soort stroop, waardoor je precies aanvoelt welke kant je op draait en hoe snel. Die steentjes, de oorkristallen, kunnen soms ook spontaan aan de wandel gaan, waardoor mensen enorm duizelig en misselijk kunnen worden. Ze denken dan al snel aan iets ergs, maar soms kun je die steentjes zelf weer op de goede plek krijgen, door met je hoofd een serie bewegingen te maken die de Epley-manoeuvre heet.

‘Vissen hebben trouwens ook zulke gehoorsteentjes, de otolieten. Paleontologen vinden die tienduizenden ­jaren later nog terug als fossielen, waarbij ze aan die gehoorsteentjes kunnen zien wat de samenstelling van het zeewater was, toen deze vis erin zwom. Fascinerend toch?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.