Interview Schelden op Twitter

Hoogleraar media en samenleving: ‘Op Twitter mag je best hard zijn, daar moeten mensen ook tegen kunnen’

Vorig jaar schalde het woord ‘klootzak’ 53.256 keer rond over Twitter, becijferde de stichting ideële reclame Sire. Worden de lontjes écht steeds korter?

Rens Vliegenthart. Beeld UVA

Dat zul je net zien. Houden we volgende week maandag een Volkskrant KennisCafé over het thema ‘polarisatie’ – zegt de eerste de beste gastspreker van de avond die je ernaar vraagt dat die veelbesproken polarisatie... nou ja, best meevalt.

Wacht even, Rens Vliegenthart, hoogleraar media en samenleving aan de UvA. Sire begint een campagne tegen hufterigheid, online geruzie is aan de orde van de dag. En u zegt dat er niets aan de hand is?

‘Een van de eerste vragen die je moet stellen is: wat is polarisatie eigenlijk? Waar zit het? Veel mensen denken meteen aan sociale media. Alsof er een soort werkelijkheid bestaat die Twitter of Facebook heet die vertegenwoordigt hoe de wereld eruitziet. Terwijl dat natuurlijk een heel beperkt beeld biedt. Eerlijk gezegd denk ik dat het grootste deel van de bevolking helemaal niet zo gepolariseerd is of denkt. De meeste mensen zijn best verstandig, en genuanceerd in hun mening.’

Ik denk ook aan de politieke arena. PVV’er Machiel de Graaf die Denk-kamerlid Selçuk Öztürk bedreigt, Geert Wilders die zijn collega Tunahan Kuzu zegt dat hij moet oprotten uit Nederland. Verruwing!

‘Ja, maar dat heeft ook weer te maken met de manier waarop we met politiek in aanraking komen: via filmpjes op sociale media, Instagram, noem maar op. Dat zijn de dingen die opvallen. Als Asscher iets heel braaf uitlegt, hoor je er niets over. Maar wél als er een scherp debatje is waarin men elkaar eens even stevig aanpakt.’

Maar de opkomst van nieuwe partijen zoals Denk en Forum voor Democratie aan de randen van het politieke spectrum zegt toch ook wel iets?

‘Inderdaad, de politieke middenpartijen zijn hun positie aan het verliezen. Maar mijn collega’s bij politicologie, zoals hoogleraar Tom van der Meer, hebben daar andere verklaringen voor. Bijvoorbeeld dat de middenpartijen zozeer naar elkaar toe zijn gegroeid, dat er eigenlijk nauwelijks meer echt verschil is tussen CDA, PvdA, VVD en D66. Dan is het logisch dat er een soort tegenreactie naar links en naar rechts komt.

‘Plus, vergeet niet: twintig, vijfentwintig jaar geleden zeiden we dit ook al. Mijn collega Jan Kleinnijenhuis schreef het boek Paarse polarisatie, over de verkiezingscampagne van 1998. Dat ging er ook over hoe ontstellend negatief en hard het er toen aan toe ging. Ik geloof niet dat het vandaag wezenlijk anders is. Als we internationaal vergelijkend kijken, blijken Nederlandse burgers best veel vertrouwen te hebben in media en politiek, en tevreden te zijn over onze instituties.’

Die sociale media dan. Zelf ben ik nu elf jaar actief op Twitter, en ook ik vind de sfeer best verhard.

‘Ik deel dat gevoel. Ik heb het idee dat mensen Twitter scherper en meer politiek zijn gaan gebruiken. Maar terugkijken kan ook bedrieglijk zijn. Je zou het eigenlijk longitudinaal moeten onderzoeken: tweets van heel lang gelegen terughalen, en zien of er inderdaad iets veranderd is.’

‘Wat sociale media wel faciliteren, is dat je makkelijk en anoniem je mening kunt geven, en makkelijk tegenstanders kunt tegenkomen. Maar ook dat moet je in perspectief zien. Vroeger had je dit soort discussies op het scherpst van de snede ook, maar dan in de kroeg.’

Hebben campagnes tegen schreeuwruzies in het openbaar zin?

‘Een aantal maatregelen kun je nemen. Ik denk dat het goed is dat je het kunt rapporteren als mensen echt beledigingen uiten. Als iemand in de kroeg mensen staat uit te schelden, hoop je ook dat de barman zegt: u heeft nu wel genoeg bier gehad, ga maar naar huis.’

‘Maar of zo’n campagne zoals die van Sire nu helpt, betwijfel ik zeer. Ik vind het er ook gewoon een beetje bij horen. Op Twitter mag je best hard zijn, daar moeten mensen ook een beetje tegen kunnen.’

Kenniscafé: Trollen, Thierry, Twitter en Trump.  De Balie, Amsterdam, 18 maart, 20-22 uur.

Bedolven onder tienduizenden haattweets
Een van de sprekers in het KennisCafé maandag is de Amerikaans-Leidse politicoloog Rebekah Tromble, die in een eerder interview met de Volkskrant vertelde hoe ze de ‘trollen van Trump’ over zich heen kreeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.