nieuws wetenschappelijk tijdschrift

Hoofdredactie open-accesstijdschrift stapt op na druk uitgever zwakke artikelen te publiceren

De voltallige hoofdredactie van het wetenschappelijk tijdschrift Nutrients is opgestapt, omdat ze zich onder druk gezet voelde door de uitgeverij om artikelen die ze niet goed genoeg vonden te publiceren.

Kate Hofman van GrowUp Urban Farm, dat verse vis, salades en kruiden produceert door gebruik te maken van een combinatie van aquaponie en verticale groeitechnologieën. Beeld Getty Images

Het gaat om een zogeheten open-accesstijdschrift, wat door iedereen gratis is te lezen, maar waarvoor de onderzoekers per publicatie moeten betalen – in dit geval zo’n 1.600 euro.

Het conflict is saillant, aangezien deze week bekend werd dat met gemeenschapsgeld betaald onderzoek in elf Europese landen, waaronder Nederland, vanaf 2020 verplicht moet verschijnen in een open-accesstijdschrift. Dit zou volgens NWO-voorzitter Stan Gielen dan wel moeten gaan om een blad dat staat op een lijst met kwalitatief hoogwaardige bladen. Nutrients staat op die lijst.

Het conflict bij Nutrients raakt aan een dilemma dat bij alle commerciële open-access-uitgeverijen speelt: vanwege de inkomsten per publicatie, heeft de uitgeverij er belang bij om niet al te streng te zijn. Daar staat tegenover dat wetenschappers het liefst publiceren in bladen met een zo goed mogelijke reputatie, die wordt bewaakt door de (onbetaalde) wetenschappelijke redactie.

De hoofdredacteur van het tijdschrift, hoogleraar Jon Buckley van de Universiteit van South Australia, ontving op 15 augustus per e-mail de mededeling van de uitgeverij, MDPI (Multidisciplinary Digital Publishing Institute), dat hij per januari zou worden vervangen door iemand ‘die nieuwe ideeën kan brengen’. Volgens Buckley is dit een excuus om hem aan de kant te schuiven vanwege zijn strenge beleid. Hij stapte per direct op; de negen andere seniorredacteuren volgden.

Buckley had gewerkt aan het verbeteren van de zichtbaarheid en reputatie van Nutrients, gespecialiseerd in humane voedingswetenschap, dat werd opgericht in 2009. De impactfactor (een maat voor hoe vaak de artikelen van het tijdschrift worden aangehaald) steeg van minder dan 1 in 2011 naar 4,2 in 2017, waardoor het een van de meest prominente tijdschriften van MDPI is.

De afgelopen jaren nam het aantal gepubliceerde artikelen flink toe: van de ruim 5.000 artikelen die Nutrients tussen 2009 en 2017 publiceerde, verschenen er ruim 1.300 in het laatste jaar. Volgens Buckley nam ook het aantal ingezonden artikelen toe dat van twijfelachtige kwaliteit was. Om de kwaliteit te handhaven, zouden er volgens Buckley relatief meer artikelen afgewezen moeten worden, waardoor het afwijzingspercentage zou stijgen van 55 naar tussen de 60 en 70 procent.

Franck Vazquez, ceo van MDPI, kan zich in dat besluit niet vinden. ‘Wij zijn tegen een artificieel ingesteld afwijzingspercentage’, zegt hij desgevraagd. Hij vindt dat Buckley te veel gefocust is op de impactfactor. ‘Elk artikel moet op kwaliteit worden beoordeeld, en als een artikel goed genoeg is, publiceren we het, ook als het niet heel vernieuwend is.’

Flyer van het wetenschappelijk tijdschrift Nutrients, gespecialiseerd in voedingswetenschap. De voltallige redactie stapte op omdat ze van de uitgever te veel druk ervoeren om zwakke artikelen te publiceren. Beeld Nutrients

Volgens Lynda Williams, een van de opgestapte redacteuren, voelde de redactie al langer de druk om meer artikelen te publiceren. Zo kreeg een gastredacteur dit voorjaar commentaar van MDPI-personeel dat hij te veel artikelen zou hebben afgewezen en ontving de redactie het verzoek een afwijzing ‘te heroverwegen’. Williams verwacht dat bij een dalende kwaliteit de impactfactor van het tijdschrift zal dalen en daardoor uiteindelijk ook het aantal inzendingen. ‘In feite draaien ze de kip met de gouden eieren de nek om’, zegt Williams.

In een reactie laat de Vereniging van Nederlandse Universiteiten VSNU weten dat ‘de kwaliteit van wetenschap beoordeeld moet worden door wetenschappers zelf, en dit is gelukkig bij veel van de tijdschriften goed geborgd.’

Wat Buckley betreft is er maar één oplossing voor kwalitatieve open-accesstijdschriften: ‘Ze moeten worden uitgegeven door wetenschappelijke genootschappen zonder winstoogmerk.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.