Hongerig bloedplaatje leeft twee weken langer

Bloedplaatjes uit donorbloed, bedoeld voor bloedtransfusies, zijn maar een week te bewaren. Dat kan langer, ontdekte een Utrechtse promovendus. Sus de plaatjes in slaap, geef ze niet te eten....

Door bloedplaatjes van bloeddonoren in 'slaap' te brengen, zijn ze langer in een bloedbanken op te slaan. Zo kan efficiënter worden omgegaan met donorbloed, blijkt uit onderzoek van het tromboselab van het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) en de bloedorganisatie Sanquin.

De bewaartijd is te verdrievoudigen, stelt Bahram Badlou. Volgende week maandag promoveert hij in Utrecht op onderzoek aan bloedplaatjes.

Bijna een half miljoen Nederlanders geven bloed. Bloedbanken verwerken dat donorbloed tot producten als bloedplasma voor transfusies. Ook worden bloedcellen geïsoleerd: rode en witte.

En bloedplaatjes, in volume gerekend maar een tiende procent van het geheel. Patiënten die te weinig bloedplaatjes aanmaken, bijvoorbeeld omdat ze een chemokuur ondergaan, krijgen een transfusie met bloedplaatjes. Ze spelen de hoofdrol bij de bloedstolling.

Bloedbanken halen dagelijks met centrifugetechnieken bloedplaatjes uit donorbloed. Vervolgens worden plaatjes van vijf donoren samengevoegd. Daar gaat dan weer bloedplasma bij, een soort voedzame bouillon.

Ziekenhuizen kunnen niet goed voorspellen hoeveel plaatjesconcentraat ze nodig hebben. Vraag en aanbod zijn daarom niet precies op elkaar te stemmen. Dat maakt opslag nodig.

Opgeslagen bloedplaatjes gaan zeven dagen mee, zegt Badlou, Iraniër van geboorte. Daarna is het concentraat niet meer bruikbaar voor transfusie. Het wordt vernietigd. Om altijd aan de vraag te kunnen voldoen, wordt meer concentraat aangemaakt dan nodig is.

Zo'n 5 tot 10 procent teveel concentraat, schat Martin Smid van Sanquin, met wie Badlou een deel van het onderzoek deed. Dit percentage kan omlaag als de bewaartijd wordt opgerekt, zegt Badlou.

Als een biologisch product lang moet worden bewaard, is afkoelen normaliter de oplossing. Dat voorkomt ongebreidelde bacteriegroei. Door afkoelen van bloedconcentraat gaat de stofwisseling omlaag. De bloedplaatjes worden echter geactiveerd.

Afstoten

Eiwitten aan het oppervlak doen ze klitten. Vervolgens herkent het lichaam van de patiënt die 'onbekende' clusters niet meer als bloedstollers. Ze worden daarom als 'vreemde' stoffen door het afweersysteem afgevoerd.

Badloe heeft een techniek ontwikkeld om die activering te voorkomen. De bloedplaatjes worden uitgehongerd. Dan gaan ze bij vier graden Celsius de koelkast in.

Ze krijgen bijna geen glucose meer toegediend, de brandstof waarop ook bloedplaatjes leven. De plaatjes gaan daardoor in de 'slaapstand', een toestand waarin ze minder energie - glucose - verbruiken. Ze gaan net niet dood maar in een soort winterslaap. En in rust clusteren ze niet meer.

In het lab in Utrecht en bij de Sanquin-bloedbank in Amsterdam zijn de afgelopen jaren in het laboratorium proeven gedaan. Gebleken is dat de hongertruc werkt. 'De bewaartijd is op te rekken tot achttien dagen', zegt Badlou.

Een langere bewaartijd reduceert de verliezen omdat vraag en aanbod beter op elkaar zijn af te stemmen. De financiële voordelen zijn groot, mogelijk tientallen miljoenen per jaar, meent Badlou.

Dat de hongertruc werkt, blijkt uit laboratoriumexperimenten. 'Nu moet worden aangetoond dat bloedplaatjes na langdurige koeling bij transfusie hun biologische activiteit behouden', zegt promotor Akkerman van het UMCU.

'Dat vereist muizenproeven en daarna experimenten in mensen.' De financiering van een vier jaar durende onderzoek op het UMCU is goedgekeurd, zegt Akkerman. Vervolgens kan de winterslaap-techniek bij bloedbanken worden geïntroduceerd, verwacht Saquin-onderzoeker Smid. 'Op zijn vroegst over vijf à tien jaar, en dan meer tien dan vijf.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden