'Honderden vrouwen krijgen jaarlijks onterecht chemokuur'

Jaarlijks krijgen honderden vrouwen met borstkanker ten onrechte een chemokuur. Zij zouden nooit uitzaaiingen hebben gekregen en ondergaan die zware behandeling voor niets. Met een genetische test, door Nederlandse wetenschappers ontwikkeld, kan die overbehandeling deels worden voorkomen.

Een vrouw laat een mammografie maken van haar borsten in de onderzoeksunit van de Stichting Bevolkingsonderzoek Borstkanker in Rotterdam. Beeld anp

Dat blijkt uit internationaal onderzoek naar het effect van de MammaPrint, een test waarmee kan worden beoordeeld hoe agressief een borsttumor is. De MammaPrint controleert in kankercellen de werking van zeventig genen, die onder meer zijn betrokken bij de snelheid van de celdeling. Het idee erachter is dat kankercellen voorgeprogrammeerd zijn en dat hun vermogen tot uitzaaien al vanaf het begin is vastgelegd.

De MammaPrint werd tien jaar geleden ontwikkeld door René Bernards en Laura van 't Veer, hoogleraren aan het Nederlands Kanker Instituut, die er een bedrijf voor oprichtten. De afgelopen jaren is de test bij zevenduizend Europese vrouwen onderzocht. De resultaten zijn gisteren bekend gemaakt op een Amerikaans congres.

Van alle patiënten werden twee risicoprofielen gemaakt. Eerst volgens de standaard methode, waarbij oncologen keken naar onder meer de grootte van de tumor en het aantal aangetaste lymfeklieren, en daarna met behulp van de MammaPrint. De groep vrouwen waarbij beide methoden dezelfde uitslag gaven (allebei laag of hoog risico) bleef buiten beschouwing, de groep waarin de twee uitslagen afweken was aanleiding voor nader onderzoek.

Bewijs

De borstkankerpatiënten die volgens de standaardmethode een hoog risico op uitzaaiingen hadden en volgens de MammaPrint een laag risico, werden in twee groepen verdeeld: de helft kreeg chemo, de andere helft niet (maar werd wel geopereerd of bestraald of kreeg een hormoonbehandeling) Na vijf jaar was in beide groepen 95 procent nog in leven. 'Dit is het definitieve bewijs dat de biologie van de tumor het ziekteverloop kan voorspellen', zegt Van 't Veer.

Ze benadrukt dat chemotherapie hiermee niet voor alle borstkankerpatiënten discutabel is geworden. Er zijn patiënten, zegt ze, bij wie overduidelijk is dat chemo nodig is, of juist niet. Maar er is ook een grijs gebied waar onduidelijkheid heerst: vrouwen met een vroege diagnose, een tumor niet groter dan 5 centimeter en maximaal drie aangetaste lymfeklieren. Van hen, becijfert ze, krijgt nu bijna de helft onterecht een chemokuur. Dat komt in Nederland neer op ruim tweeduizend patiënten.

De Leidse oncologisch chirurg Gerrit-Jan Liefers, niet betrokken bij de studie, denkt dat de MammaPrint het aantal onnodige chemokuren kan verminderen maar hij is kritisch over het hoge aantal dat de onderzoekers noemen. Want in dat grijze gebied, zegt hij, wordt veel overlegd tussen arts en patiënt. 'Als het risico op uitzaaiingen een paar procent is, zeggen vrouwen verrassend vaak dat ze voorlopig van chemo afzien. Dan houden we ze goed in de gaten en geven we pas een chemokuur als zich toch uitzaaiingen voordoen.'

Onterecht chemo

En dan zijn er nog de vrouwen, zegt Liefers, die volgens de MammaPrint een hoog risico op uitzaaiingen hebben, terwijl de standaardmethode een laag risico aangeeft. In het Europese onderzoek ging het om 9 procent van alle patiënten, de helft kreeg een chemokuur.

'De cijfers maken niet duidelijk of de Mammaprint daar ook gelijk had en de vrouwen dus langer leefden. Zo niet, dan kregen die vrouwen op grond van de test onterecht een chemo. Dat maakt het succes van de test kleiner.' Van 't Veer laat weten dat de cijfers over die groep nog niet bekend zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden