Homo sapiens vond Europa maar niks

De vondst van 47 vroegmenselijke tanden in een grot in China gooit vastomlijnde ideeën over de verspreiding van de mens overhoop. Het lijkt erop dat Europa bepaald geen populair reisdoel was.

De 47 tanden die gevonden werden in een grot in Zuid-China. Beeld S. Xing en X-J. Wu

Onze voorvaderen lieten Europa tienduizenden jaren lang links liggen. Nadat hij Afrika had verlaten, ging homo sapiens eerst wonen in de warme streken van Azië - en was daar tienduizenden jaren niet meer weg te slaan. Archeologen vermoedden dat al langer, maar de raadselachtige vondst van tientallen moderne mensentanden in een Zuid-Chinese grot levert het 'onomstotelijke' bewijs.

De tanden, vandaag beschreven in Nature door onderzoekers uit onder meer Nederland, lagen op een plek waar ze eigenlijk niet horen: in een 80- tot 120 duizend jaar oude bodemlaag in China, in feite tienduizenden jaren 'te vroeg'. 'Homo sapiens is dus gewoon veel eerder uit Afrika weggegaan dan we dachten', constateert teamlid en geoloog Mark Sier.

Te koud

Dat niet alleen, want kennelijk vond men het in Europa te koud of niet pluis, en trok men door de warme klimaatzones naar het oosten. Ons kille continent, lang beschouwd als bakermat van de menselijke beschaving, werd destijds bewoond door de ruige neanderthaler. Misschien heeft dat meegespeeld, opperen de onderzoekers.

De moderne mens kwam uit Afrika, ging direct naar Europa en verdrong er de neanderthaler - zo stond het altijd in de boekjes. Maar de mensentanden uit China, zeker 40 duizend jaar ouder dan de vroegste vondsten van homo sapiens in Europa, halen dat beeld volledig overhoop. 'De gevolgen zijn immens', zegt hoogleraar archeologie van de Oude Steentijd Wil Roebroeks, zelf niet betrokken bij de opgraving. 'Ik denk dat de tijd van kaartjes met pijlen van de mens die als een soort militaire kolonne de wereld in trok voorbij is. Wat we zien, is veel complexer.'

Terug naar Afrika

Denk eerder aan de mens die als een soort overstroming steeds grotere delen van de wereldkaart blank zette - met voortdurende stroompjes terug. Zo kwam vorige week nog aan het licht dat 5 tot 7 procent van de oorspronkelijke Afrikanen drager is van 'Europees' dna, dat diep in de prehistorie weer moet zijn 'teruggevloeid' naar Afrika.

En nu dus 47 mensentanden, gevonden in een grot in de Zuid-Chinese provincie Hunan. Vergelijkbare fossielen duiken de laatste jaren vaker op, maar de tanden zijn de eerste die goed zijn gedateerd, omdat ze onder een plak gesteente lagen die met zekerheid 80 duizend jaar oud is.

Hoe de voorouders in kwestie zijn omgekomen, is onduidelijk. Misschien zijn de doden naar binnen gespoeld door regen- of rivierwater; misschien was de grot het hol van een roofdier. 'Het enige dat we vrij zeker weten, is dat het geen kampplaats was', zegt Sier. In de grot vond men geen werktuigen.

Evenmin is overigens duidelijk waarom alleen tanden zijn achtergebleven. 'Er zit daar iets raars in de bodem dat ervoor zorgt dat botresten vergaan, maar glazuur bewaard blijft', zegt Sier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden