Interview

'Hommels zijn intellectuele giganten'

Zonder de hommel en de rest van de bijenfamilie zou de groenten en -fruitafdeling er radicaal anders uitzien. Alle reden om het beestje te beschermen, vindt bioloog Dave Goulson.

De kop van een hommel. Beeld Science Photo Library

Dave Goulson kent een truc voor tuinfeesten. Ga met wat mensen in de buurt van de bloemen staan en let op bijen. Dan, midden in het gesprek, maak je een kommetje van je handen en pakt doodkalm een bij, om hem 10 seconden later weer vrij te laten.

Het gesprek zal verstommen: waarom springt die bijengrijper niet gillend van de pijn in het rond? Bijen prikken toch?

'Maar mannetjes niet', zegt Goulson. 'Al vergt het wel flink wat oefening om de mannetjes van de vrouwtjes te kunnen onderscheiden. Dus voordat je dat meester bent: don't try this at home.'

Goulson - bioloog aan de Universiteit van Sussex, bejubeld schrijver, uitgeroepen tot 'held van de natuurbescherming' door de BBC - is kort in Nederland. Woensdag houdt hij op uitnodiging van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam de Hoboken-lezing, Red de hommel.

Gaat het zo slecht met de hommel dan?

'De hommel verliest- net als de wilde bij - veel leefgebied. Een eeuw geleden was het land bezaaid met graslanden vol bloemen. Die tijd is voorbij. Kijk maar op de gemiddelde akker: amper een bloem te bekennen. Voor bijen en hommels is dat een woestijn, nergens iets te eten. En dan is er ook nog al dat landbouwgif. Met een theelepel neonicotinoïden kun je 1,25 miljard bijen doden. Met alleen al het gif dat we in Groot-Brittannië gebruiken, kun je alle bijen en hommels van de wereld uitroeien.'

Dat er überhaupt nog een bij rondvliegt¿

'Met de honingbij gaat het relatief goed, onder meer dankzij beleid van imkers. Maar er zijn nog 20 duizend andere soorten bijen en die dragen ook enorm bij aan de bestuiving van planten en bloemen. Je wil niet weten hoe de groente- en fruitafdeling van de supermarkt er zou uitzien als die dieren sterven. Courgettes? Weg. Bonen? Weg. Aardbeien? Weg. En zo kan ik uren doorgaan. Ik denk dat de hommel, na de honingbij, voor de bestuiving van ons eten het belangrijkst is.

'Maar we moeten vooral die diversiteit aan soorten koesteren die zich specialiseren op verschillende soorten en formaten bloemen. Een bij met een korte tong is perfect voor frambozen, een bij met lange tong juist voor tuinbomen.'

Dave Goulson.

Kunnen we bijen en hommels een handje helpen?

'Zeker. Door bijvriendelijke bloemen op je balkon te zetten, of in je tuin te planten. De soortendiversiteit in de stedelijke omgeving is nú al groter dan die op platteland. Wat mij betreft zetten we dat door, met bloemen op rotondes, bloemen in de berm, bijenhotels in de stad. Laten we van de stad een natuurreservaat voor bijen en hommels maken.'

Van alle dieren op de wereld die een bioloog kan bestuderen: waarom koos u voor de hommel.

'Ik begon met vlinders: al die kleuren, prachtig. Maar dat bleek een vrij oppervlakkige liefde; eigenlijk deden ze niet zoveel interessants. Hommels daarentegen, dat zijn intellectuele giganten. Ook al is hun brein kleiner dan een graankorrel, voor een insect hebben ze relatief grote hersenen.

'Ik hield ooit experimenten om te kijken hoe goed hommels kunnen navigeren. Als wij de hele dag door een vreemde stad zouden dolen, continu links- en rechtsaf slaand, dan zouden we verdwalen. Maar een hommel die 10 kilometer van huis is? Die vliegt zo, in één rechte streep, naar huis, alsof-ie in zijn hoofd een tracker heeft zoals wij die gebruiken op onze smartphones.'

Laat ze met rust

Als je bijen en hommels met rust laat, doen ze je niks. Toch is bioloog Goulson ontelbare malen gestoken in zijn carrière. 'Een terechte straf hoor', zegt Goulson. 'Ik doe vaak dingen die ze niet kunnen waarderen.' Neem die keer in zijn lab, toen Goulson door een slangetje een hommel in een potje probeerde te zuigen voor nader onderzoek. 'In dat slangetje moet je natuurlijk een gaasje bevestigen, zodat die hommel niet je mond in kan vliegen. Was ik vergeten. Het werd mijn pijnlijkste steek ooit.'

Na al die jaren onderzoek: verrassen hommels u nog wel eens?

'Zeker. Er is nog zoveel dat we niet weten, of pas beginnen te ontdekken. Laatst deden we genetisch onderzoek naar hommels: best saai eigenlijk. Maar toen ineens ontdekten we een nest waarvan de jonge hommels maar weinig genetische verwantschap hebben met de andere hommels in het nest. Blijkt dat koninginnen van een ander nest soms op bezoek komen om eieren te leggen: als een soort koekoek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden